You are currently browsing the category archive for the ‘Τέχνη’ category.

Στις αρχές Φεβρουαρίου 1958 στο εργαστήρι του στο Βαρώσι ο ζωγράφος Γ. Πολ. Γεωργίου [Γεώργιος Πολυβίου Γεωργίου (1901-1972)] έβαζε τις τελευταίες πινελιές στον πίνακά του “Φυλακισμένα Μνήματα”. (Τον προηγούμενο χρόνο ο ζωγράφος είχε ολοκληρώσει κι άλλο μεγάλων διαστάσεων έργο με τίτλο “Η θυσία του Γρηγόρη Αυξεντίου”. Και οι δύο πίνακες ανήκουν σήμερα στη Συλλογή Πινακοθήκης Ιδρύματος Αρχ. Μακαρίου Γ΄).

Στα “Φυλακισμένα Μνήματα” παρουσιάζονται συμβολικά πίσω από συρματοπλέγματα δέκα μνήματα ηρώων του κυπριακού Απελευθερωτικού Αγώνα ―εννέα απαγχονισθέντων (Μιχαήλ Κουτσόφτα, Στέλιου Μαυρομάτη, Ανδρέα Παναγίδη, Ευαγόρα Παλληκαρίδη, Ιάκωβου Πατάτσου, Ανδρέα Ζάκου, Χαρίλαου Μιχαήλ, Μιχαήλ Καραολή, Ανδρέα Δημητρίου) και του πεσόντος Γρηγόρη Αυξεντίου, τους οποίους οι Άγγλοι είχα θάψει στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας.

Σε πληροφοριακό σημείωμα για το έργο, που δημοσιεύθηκε τότε στο περιοδικό Τάιμς οφ Σάιπρους, ο ζωγράφος εξηγούσε :

“Το απανθρακωμένο λείψανο του Γρηγόρη Αυξεντίου θάφτηκε στις εφτά του Μάρτη του 1957, πίσω από τα σιδερένια κάγκελα των κεντρικών φυλακών κοντά στους τάφους του Καραολή, του Δημητρίου, του Μιχαήλ, του Μαυρομάτη, του Κουτσόφτα, του Παναγίδη, του Ζάκου, του Πατάτσου και του Παλληκαρίδη.

Σαράντα μέρες μετά τον θάνατό του, σ’ ένα μνημόσυνο για την ανάπαυση της ψυχής του, ενώ η μητέρα του μοιρολογούσε, ένα λευκό περιστέρι πέταξε και κάθησε στην εκκλησιά”.

Στο κάτω μέρος του πίνακα ο Γεωργίου παρουσιάζει τρεις πενθοφορούσες κυπρίες μητέρες και το περιστέρι επάνω στην εκκλησία.

Μέσω του περιοδικού Τάιμς οφ Σάιπρους ο Γ. Πολ. Γεωργίου απηύθυνε και την ακόλουθη έκκληση προς τον Κυβερνήτη :

“Ευσεβάστως απευθύνομαι προς την Εξοχότητά σας για να σας ζητήσω να λευτερώσετε τους νεαρούς νεκρούς που είναι θαμμένοι πίσω από τα κάγκελα των Κεντρικών φυλακών για να ταφούν χρισιτανικά και ν’ αναπαυθούν σε ειρήνη. Και πάλι σας ευχαριστώ. Γ. Πολ. Γεωργίου, Αμμόχωστος».

Η έκκληση του ζωγράφου έπεσε στο κενό : ακόμη τρεις πεσόντες (Μάρκος Δράκος, Στυλιανός Λένας, Κυριάκος Μάτσης) προστέθηκαν στο φυλακισμένο κοιμητήριο. Κι ως αυτό να μην ήταν αρκετό, όταν κάποτε έγινε δυνατή η πρόσβαση στο χώρο του κοιμητηρίου αποκαλύφθηκε ότι οι Άγγλοι μερικές φορές έθαβαν δύο αγωνιστές στον ίδιο τάφο (Α. Δημητρίου και Στυλ. Λένας, Α. Ζάκος και Κ. Μάτσης, Α. Παναγίδης και Μ. Κουτσόφτας, Γρηγ. Αυξενίου και Ευαγ. Παλληκαρίδης).

Για τον ζωγράφο Γ. Πολ. Γεωργίου βλ. και ανάρτηση αρ. 12.

Advertisements

Πολλές φορές κύπριοι καλλιτέχνες έχουν σχεδιάσει προσωπογραφίες κυπρίων λογοτεχνών, οι οποίες δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά ή σε βιβλία. Έξι αντιπροσωπευτικά δείγματα αυτού του είδους παρουσιάζονται πιο κάτω.

Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) [χαρακτικό Χαμπή]

Δημήτρης Λιπέρτης (1866-1937) [χαρακτικό Τηλέμαχου Κάνθου]

Νίκος Νικολαΐδης (1884-1956) [σχέδιο Βίκτωρα Ιωαννίδη]

Τεύκρος Ανθίας (1903-1968) [χαρακτικό Τηλέμαχου Κάνθου]

Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης (1904-1999) [σχέδιο Αντρέα Χαραλάμπους]

Παντελής Μηχανικός (1926-1979) [σχέδιο Καίτης Στεφανίδου]

«Οι Λευκαρίται κρατούντες την σημαίαν της εργασίας ανά τα τέσσαρα άκρα της Κύπρου και εν διαφόροις της Ευρώπης χώραις, γίνονται αιτία μεγάλης εισροής χρήματος εις την κοινότητά των. Τα Λευκαρίτικα κεντήματα είναι ο επιτυχέστατος στόχος αυτών.

Η των κεντημάτων αρχική υπόστασις ανάγεται εις τους χρόνους της Ενετοκρατίας αφ’ ής αι γυναίκες ήρξαντο κεντούσαι επί χονδρού εγχωρίου υφάσματος προορίζουσαι τα κεντήματα ταύτα δια την προίκα των, πωλούσαι δε οσάκις ετύγχανεν εκ τούτων εις ξένους πλουσίους επί πενιχρά εννοείται αξία.

Μεγαλυτέρα τις ώθησις εδόθη εις την βιομηχανίαν ταύτην από του 1887 οπότε διετέλει παρθεναγωγός εν Λευκάροις η κα Πορφυροπούλου, εξ Iωαννίνων, ήτις παρώτρυνε τας γυναίκας και κορασίδας να κεντώσιν επί λεπτού υφάσματος. Τα κεντήματα ταύτα, κατ’ αρχάς ολίγης καλαισθητικής αξίας, επωλούντο δια μεταπρατριών εις τους εν Τροώδει και Πλάτρες παραθερίζοντας Άγγλους, πάντοτε επί μετρία τιμή. Κατόπιν εγένετο εξαγωγή εις Αλεξάνδρειαν ένθα δι’ ενεργειών των ελληνίδων κυριών Μπενάκη, Σαλβάγου, Συναδινού, Ζερβουδάκη, διεδόθησαν εις κύκλον ευρύτερον, πωλούμενα εις υψηλάς τιμάς, συν τω χρόνω δε τελειοποιηθέντα και τεχνουργούμενα καλαισθητικώς και κανονισμένως ηδυνήθησαν να οδεύσωσιν εις Εσπερίαν ένθα μεγάλη αυτών κατανάλωσις γίνεται περιερχομένων των Λευκαριτών εις τας μεγαλουπόλεις της Ευρώπης.

Ο Λευκαρίτης είναι  ο τύπος της ελληνικής δραστηριότητος και θελήσεως, της θαυματoυργούσης εν τω εξωτερικώ. Υπέρ τους εκατόν πεντήκoντα Λευκαρίται εξασκούσι το εμπόριον των κεντημάτων εν Ευρώπη, γινόμενοι ούτως ο χρυσορρόος αύλαξ δι’ ου μετοχετεύεται εν τω χωρίω των η ευημερία, συγχρόνως δε ο πολιτισμός και το φιλοπρόοδον πνεύμα.

Αι χιλιάδες των λιρών (25 περίπου) αίτινες κατ’ έτος πληρούσι τα Λευκαρίτικα βαλάντια εξωβέλισαν την μυσαράν τοκογλυφίαν ήτις ελυμαίνετο αυτούς και λυμαίνεται εισέτι το ορεινόν διαμέρισμα της Λάρνακος. Ου μόνον δε τα κεντήματα ταύτα είναι πηγή πλούτου εν Λευκάροις αλλά και εις όλας τας κοινότητας ένθα αι κορασίδες ενασχολούνται εις ταύτα».

[Αντ. Χ. Οικονόμου, Κιτιακόν Ημερολόγιον του έτους 1913. Εν Λάρνακι-Κύπρου].

 

Ο γλύπτης, χαράκτης, ζωγράφος και συγγραφέας Άντης Χατζηαδάμος, για όσους τον γνώρισαν, υπήρξε πρότυπο ανθρώπου που αντιμετώπιζε τη ζωή με αισιοδοξία και καταλυτικό χιούμορ, στοιχεία που συχνά βρίσκουν έκφραση στα ποιήματα και τα πεζογραφήματά του.

Κατά το διάστημα της σύντομης ζωής του πραγματοποίησε πολλές εκθέσεις έργων του στην Κύπρο και στο εξωτερικό και εξέδωσε τρία βιβλία πεζογραφημάτων και ποίησης, διανθισμένα με σχέδιά του  : Σκνιπόγιακ (1982), Κρεπέλλο (1988), Ζανζουέρα (1990).

Το Σκνιπόγιακ τιμήθηκε με κρατικό βραβείο διηγήματος για το 1982. Στο σκεπτικό της βράβευσης αναφερόταν :

“Τα πεζά αφηγηματικά κείμενα στο βιβλίο Σκνιπόγιακ του Άντη Χατζηαδάμου συνθέτουν ένα εξαιρετικά πρωτότυπο και πρωτοποριακό σύνολο, που σχολιάζει με ιδιοτυπία, αντισυμβατικότητα, χιούμορ, ειρωνία ή σαρκασμό πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής και πνευματικής ζωής. Ο μεγάλος πλούτος της φαντασίας, του απροόπτου και του εκπληκτικού, η πολυμέρεια των πραγματικών και ονειρικών καταστάσεων και η σατιρική αποδιοργάνωση της γλώσσας οδηγούν σε απολαυστικά κείμενα, που ανανεώνουν της σύγχρονη κυπριακή και ελληνική λογοτεχνία”.

Στις 29 Νοεμβρίου συμπληρώνονται είκοσι χρόνια από τον θάνατο του Άντη Χατζηαδάμου.

[Τέσσερα δείγματα της δουλειάς του δίνονται πιο κάτω : Ένα μπρούντζινο γλυπτό του με τίτλο “Πτήση”, δύο σατιρικά ποιήματα και ένα πεζογράφημα γραμμένο στο νοσοκομείο κατά την τελευταία δύσκολη περίοδο της ζωής του (τα τρία κείμενα είναι δημοσιευμένα στο τελευταίο βιβλίο του)].


Λίγους μήνες πρίν από την έναρξη του κυπριακού Απελευθερωτικού Αγώνα κυκλοφόρησε στην Αθήνα πολυσέλιδο τεύχος του γνωστού περιοδικού Νέα Εστία, αφιερωμένο στην Κύπρο. Μέσα στο πνεύμα των εθνικών προσδοκιών της εποχής τούτο περιλάμβανε χαιρετισμούς προσωπικοτήτων (του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, του Προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών και Πρυτάνεων Πανεπιστημίων της Ελλάδας), πολιτικο-ιστορικά άρθρα, λαογραφικά κείμενα, μελετήματα για την κυπριακή λογοτεχνία, κείμενα λογοτεχνίας και ανθολόγια ποίησης και πεζογραφίας της Κύπρου.

Το εξώφυλλο του περιοδικού κοσμούσε εντυπωσιακό σχέδιο του χαράκτη Α. Τάσσου (ο οποίος είκοσι χρόνια αργότερα θα σχεδίαζε και το εμβληματικό “προσφυγόσημο” της Κύπρου).

Από το σημαντικό αυτό αφιέρωμα ας προστεθεί εδώ ο σύντομος χαιρετισμός του διευθυντή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, σπουδαίου νεοέλληνα χαράκτη Γιάννη Κεφαλληνού (από το εργαστήρι του οποίου είχαν περάσει τόσο ο Α. Τάσσος όσο και ο Τηλέμαχος Κάνθος).

“Δεν ξέρω πόσες εκκρεμότητες άφησαν οι δυο μεγάλοι πόλεμοι του εικοστού αιώνα. Και δεν μπορώ να προβλέψω σε ποιές λύσεις θα φτάσει ο κόσμος για να πάρει πια ελεύθερη αναπνοή και να εξασφαλίσει κάποια ευτυχία. Είναι όμως ολοφάνερο ότι η Κύπρος δεν πρόκειται να περιμένει πολύ.

Όταν πεντακόσιες χιλιάδες ψυχές έχουν τον ίδιο πόθο και προβάλλουν το ίδιο αίτημα, γίνονται ασυγκράτητη δύναμη, που τίποτα δεν κατορθώνει να της αντισταθεί ή να την ξεγελάσει. Ούτε η βία των ισχυρών ούτε οι ελιγμοί της διπλωματίας…”

Όπως αποδείχθηκε λίγο αργότερα, η Κύπρος δεν επρόκειτο να περιμένει πολύ. Σήμερα, όμως, για περισσότερο από μισό αιώνα από την τότε που διατυπώθηκαν εκείνες οι σκέψεις, επιβεβαιώνεται ότι η βία των ισχυρών και οι ελιγμοί της διπλωματίας “καλά κρατούν”.

[Ο άγγλος ζωγράφος Edward Lear (1812-1888) πολύ γνωστός συγγραφέας ποίησης με παράλογο περιεχόμενο (nonsense verse) και χαριτωμένων στιχουργημάτων που έγιναν γνωστά ως limerick (ποιητικό είδος για το οποίο ενδιαφέρθηκε και ο Γιώργος Σεφέρης) ταξίδεψε στην Ελλάδα (1848-1864) και στην ανατολική Μεσόγειο, όπου δημιούργησε πολλά έργα.

Τον Φεβρουάριο του 1948 διοργανώθηκε στο Βρετανικό Ινστιτούτο Λευκωσίας έκθεση και πώληση έργων του ζωγράφου, για την οποία δημοσίεψε το ακόλουθο κείμενο ο ζωγράφος Αδαμάντιος Διαμαντής].

“Από τις 2 μέχρι τις 7 του Φεβρουαρίου έγινε στο Βρετανικό Ινστιτούτο μια μικρή έκθεση υδατογραφιών του Edward Lear. Εξετέθησαν 36 νερομπογιές σε μικρό και τις περισσότερες στενόμακρο σχήμα. Είναι γνωστό πως ο περίφημος Άγγλος συγγραφέας των Nonsense Rhymes εικονογραφούσε ο ίδιος τα βιβλία του. Τα θέματα των εικόνων του, είναι τοπία από τις περιηγήσεις του στην Νίκαια, Κάννες, Κέρκυρα και Κρήτη (με ελληνικούς τίτλους), Γιάφα, Λούξος, Δαμασκό κ.τ.λ.

Φαίνεται πως τα έργα που εκτίθενται είναι υπολείμματα έκθεσης που είχε γίνει αλλού, οι τιμές δε είναι από £3.3.0 μέχρι £12.12.0. Οι εικόνες είναι καμωμένες με νερομπογιά σε, συνήθως, έγχρωμο χαρτί και με αρκετή χρήση της πέννας, με πολλήν ευαισθησία, αν και με στερεότυπο τρόπο. Επίσης, εκτός από τη δεξιότητα που τις χαρακτηρίζει βρίσκει κανείς κατανόηση του υπαίθρου, των απεράντων εκτάσεων και του βάθους που του αρέσει να ζωγραφίζει. Από τα 36 έργα επωλήθησαν 18.

Μας ευχαριστεί πολύ η πώληση. Ελπίζουμε πως το ενδιαφέρο σημαίνει εκτίμηση του έργου και όχι σνομπισμό ή ασφαλισμένη τοποθέτηση χρημάτων με την αγορά έργων ενός ιστορικού ονόματος”.

[Αν σκεφτεί κάποιος τις μυθικές τιμές που έχουν σήμερα τα έργα ζωγράφων όπως ο Lear (και τις τιμές στις οποίες προσφέρονταν τότε, τα μισά μάλιστα παραμένοντας απώλητα) ακόμη και ο “σνομπισμός” στον οποίο αναφερόταν ο Α. Διαμαντής, μπορούσε να αποδειχθεί χρυσοφόρο ελάττωμα!]

Limerick και συνοδευτικό σχέδιο του Edward Lear



Δημοσίευμα για την έκθεση του ζωγράφου Χριστόφορου Σάββα, στο Ξενοδοχείο «Λήδρα Πάλας», 20-26 Δεκεμβρίου 1957. (Για τον ίδιο βλ. και ανάρτηση αρ. 51.)

[Δύο δείγματα της αγάπης με την οποία η Κύπρος παρακολουθούσε και παραστεκόταν στα δεινά της Ελλάδας κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Δημοσιευμένα στο περιοδικό Αγωνιστής, του Παντελή Μπίστη. Το πρώτο τον Νοέμβριο 1944 και το δεύτερο στις 28 Οκτωβρίου 1946. Και τα δύο είναι ξυλογραφίες Τηλέμαχου Κάνθου].

Symparastasi1

Symparastasi2

[Ο διεθνούς φήμης σκιτσογράφος Φωκίων Δημητριάδης (1894-1977), κατά τη διάρκεια του κυπριακού Απελευθερωτικού Αγώνα αφιέρωνε πολλά από τα σκίτσα του στην προσπάθεια του λαού μας για ελευθερία. Αυτά πρωτοδημοσιεύονταν σε αθηναϊκές εφημερίδες και συχνά αναδημοσιεύονταν από κυπριακά έντυπα.

Η “Πανελλήνιος Επιτροπή δια την Αυτοδιάθεσιν της Κύπρου” κυκλοφόρησε επιλογή τους σε μορφή ταχυδρομικών δελταρίων, που προσφέρονταν δωρεάν, με την παρότρυνση: “Αποστέλλοντες εις το εξωτερικόν το παρόν δελτάριον, διαφωτίζετε την Παγκόσμιον Κοινήν Γνώμην δια το δίκαιον του Κυπριακού Λαού”. Κάθε σχέδιο συνοδευόταν από επεξήγηση σε έξι γλώσσες. Τρία από τα δελτάρια παρουσιάζονται εδώ].

Dimitriades1

Ελεύθεροι άνθρωποι! Αγωνισθήτε για την απελευθέρωσί μου!

Dimitriades2

Ο Ήντεν προς τον Μακάριο: «Το Σύνταγμά σας είναι έτοιμο, Σεβασμιώτατε!»

Dimitriades3

Τουρκική ορχήστρα εκτελεί την «Συμφωνίαν των Πετρελαίων» υπό την διεύθυνσιν του συνθέτου κ. Ήντεν. [Τα ξενόγλωσσα κείμενα είναι: «Υπό την διεύθυνσιν του συνθέτου…(Τουρκικές βαρβαρότητες εναντίον Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την Κύπρο»].

FamagustaPottery1

Σκηνή έν τινι Αγγειοπλαστείω των Βαρωσίων (Αμμοχώστου).

«Η πόλις αύτη απέκτησε σημαντικήν φήμην δια την αγγειοπλαστικήν της, ιδία δ’ εν τη κατασκευή υδριών. Μέγα επίσης διεξάγεται εμπόριον εν κάδοις (κούζοις) δια τα παλαιού ρυθμού μαγκανοπήγαδα (αλακάτια) ών τινα φαίνονται εν τη ανωτέρω εικόνι εις την αριστεράν εσχατιάν. Σχεδόν ουδέν εργαλείον χρησιμοποιείται αλλά μεγάλη εξασκείται επιτηδειότης εν τη χρήσει χειρών και ποδών, ήτις έν τισι περιπτώσει μεταδίδεται κληρονομικώς δια μέσου μιας και πλέον γενεάς».

FamagustaPottery2

Φόρτωσις υδριών εν Βαρωσίοις (Αμμοχώστου).

«Αι μεγάλαι αύται υδρίαι εισί ανά την νήσον εν κοινή χρήσει αγγεία προς προμήθειαν νωπού ποσίμου ή άλλου ύδατος. Τούτων πορωδών ουσών, εξάτμισις λαμβάνει χώραν και το ύδωρ διατηρείται ψυχρόν. Η εικών παρέχει καλήν ιδέαν του υπό των βοών συρομένου εγχωρίου κάρρου, όπερ δύναται να μεταφέρη σημαντικόν φορτίον».

[Κυπριακή Εφημερίς, Ιούλιος 1910].

Νοέμβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930