You are currently browsing the category archive for the ‘Εκδόσεις’ category.

Ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός Κουριοκουρίτης (1735/1745 – 1802/1805) με το μνημειώδες έργο του Ιστορία χρονολογική της νήσου Κύπρου, το οποίο εκδόθηκε με δικά του έξοδα στη Βενετία το 1788, έδωσε “το πρώτον ιστορικόν σύγγραμμα του τουρκοκρατούμενου Ελληνισμού, τουλάχιστον δια την εποχήν κατά την οποίαν συνεγράφη” (κατά χαρακτηρισμό του Θεόδωρου Παπαδόπουλλου, διεύθυντη του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου το 1971 όταν επιμελήθηκε φωτομηχανική επανέκδοση του έργου).

Η Ιστορία του Κυπριανού στηρίχθηκε σε κυπριακές αρχειακές πηγές (κυρίως εκκλησιαστικές) αλλά και σε ευρωπαϊκά ιστορικά έργα και μαρτυρίες που κυκλοφορούσαν ή εντοπίζονταν σε βιβλιοθήκες ή αρχεία της Βενετίας. Εκτός από το καθαρώς ιστορικό μέρος ο Κυπριανός ασχολείται στο βιβλίο και με θέματα εθνογραφίας, κοινωνίας και πολιτισμού της Κύπρου.

Από το εισαγωγικό σημείωμα του επιμελητή της επανέκδοσης μεταφέρεται εδώ ένα ακόμη χαρακτηριστικό απόσπασμα:

“Η κοινωνική και εθνική κατάστασις της Κύπρου κατά τας διαφόρους εποχάς, ιδιαιτέρως δε κατά την Τουρκοκρατίαν, αποτελεί μέλημα του Κυπριανού, όστις δεν παραλείπει, οσάκις τούτο αναγκαιοί, να αναφερθή σε ξένα ‘γένη’, τα οποία εγκατεστάθησαν εν τη Νήσω. Ο Κυπριανός δεν τρέφει προκαταλήψεις κατά της παρουσίας ξένων εθνικών στοιχείων, ούτε θεωρεί μειωτικήν δια τους Έλληνας της Νήσου την παρουσίαν ταύτην. Είναι όμως ευαίσθητος εις το θέμα της κοινωνικής και οικονομικής εξαθλιώσεως του χριστιανικού πληθυσμού, την οποίαν συνεπήγοντο αι ξέναι κυριαρχίαι, ιδιαιτέρως δε όταν πραγματεύεται την περίοδον της Τουρκοκρατίας, η οποία καταλαμβάνει και το τελευταίον τμήμα του αφηγηματικού μέρους της ιστορίας του. Εις την πραγματικότητα το τελευταίον τούτο μέρος παύει να είναι αφηγηματικόν, προσλαμβάνον τον χαρακτήρα μιας επιτόμου κοινωνικής ιστορίας του τουρκοκρατουμένου Κυπριακού ελληνισμού”.

Προμετωπίδα (αποσπάσματα από το έργο του Λουκιανού, Πατρίδος Εγκώμιον...) : «Ουδέν γλύκιον ης Πατρίδος…»

Η πρώτη σελίδα αφιέρωσης του έργου στον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Χρύσανθο. Στο επάνω μέρος χαλκογραφία με αλληγορία της Κύπρου ―δεξιά διακρίνεται και χάρτης της πατρίδας του συγγραφέα.

Advertisements

Λίγους μήνες πρίν από την έναρξη του κυπριακού Απελευθερωτικού Αγώνα κυκλοφόρησε στην Αθήνα πολυσέλιδο τεύχος του γνωστού περιοδικού Νέα Εστία, αφιερωμένο στην Κύπρο. Μέσα στο πνεύμα των εθνικών προσδοκιών της εποχής τούτο περιλάμβανε χαιρετισμούς προσωπικοτήτων (του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, του Προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών και Πρυτάνεων Πανεπιστημίων της Ελλάδας), πολιτικο-ιστορικά άρθρα, λαογραφικά κείμενα, μελετήματα για την κυπριακή λογοτεχνία, κείμενα λογοτεχνίας και ανθολόγια ποίησης και πεζογραφίας της Κύπρου.

Το εξώφυλλο του περιοδικού κοσμούσε εντυπωσιακό σχέδιο του χαράκτη Α. Τάσσου (ο οποίος είκοσι χρόνια αργότερα θα σχεδίαζε και το εμβληματικό “προσφυγόσημο” της Κύπρου).

Από το σημαντικό αυτό αφιέρωμα ας προστεθεί εδώ ο σύντομος χαιρετισμός του διευθυντή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, σπουδαίου νεοέλληνα χαράκτη Γιάννη Κεφαλληνού (από το εργαστήρι του οποίου είχαν περάσει τόσο ο Α. Τάσσος όσο και ο Τηλέμαχος Κάνθος).

“Δεν ξέρω πόσες εκκρεμότητες άφησαν οι δυο μεγάλοι πόλεμοι του εικοστού αιώνα. Και δεν μπορώ να προβλέψω σε ποιές λύσεις θα φτάσει ο κόσμος για να πάρει πια ελεύθερη αναπνοή και να εξασφαλίσει κάποια ευτυχία. Είναι όμως ολοφάνερο ότι η Κύπρος δεν πρόκειται να περιμένει πολύ.

Όταν πεντακόσιες χιλιάδες ψυχές έχουν τον ίδιο πόθο και προβάλλουν το ίδιο αίτημα, γίνονται ασυγκράτητη δύναμη, που τίποτα δεν κατορθώνει να της αντισταθεί ή να την ξεγελάσει. Ούτε η βία των ισχυρών ούτε οι ελιγμοί της διπλωματίας…”

Όπως αποδείχθηκε λίγο αργότερα, η Κύπρος δεν επρόκειτο να περιμένει πολύ. Σήμερα, όμως, για περισσότερο από μισό αιώνα από την τότε που διατυπώθηκαν εκείνες οι σκέψεις, επιβεβαιώνεται ότι η βία των ισχυρών και οι ελιγμοί της διπλωματίας “καλά κρατούν”.

Εικονογραφημένα ταχυδρομικά δελτάρια της Κύπρου από τοπικούς εκδότες είναι γνωστό ότι εμφανίζονται με σχετική συχνότητα από το τέλος του 1901. Σε δημοσιεύματα (Stavros Lazarides, Panorama of Cyprus, Picture Postcards of Cyprus 1899-1930) καταγράφονται ταχυδρομημένα δελτάρια με ημερομηνία τουλάχιστον από τις 2 Μαρτίου 1902. Τέτοια δείγματα εκδόθηκαν από τον John Foscolο στη Λεμεσό και τον Απόστολο Ιωαννίδη στη Λευκωσία.

Πριν από το 1902 δεν ήταν δυνατόν να σταλούν δελτάρια με κυπριακή θεματογραφία. Γι’ αυτό το λόγο κάποιος ευρηματικός ξένος επισκέπτης δημιούργησε δικό του δελτάριο επικολλώντας τυπωμένη φωτογραφία της εποχής (από περιοδικό ή βιβλίο) πάνω σε κοινό δελτάριο των κυπριακών ταχυδρομικών υπηρεσιών.

Αυτό το πρώτο ―από όσο γνωρίζουμε― εικονογραφημένο δελτάριο με κυπριακή θεματογραφία έγινε με ιδιωτική πρωτοβουλία και στάλθηκε σε παραλήπτη στην κοινότητα του Lussinpiccolo (της Istria), τον Σεπτέμβριο 1899. Παρουσιάζει άποψη της Αμμοχώστου επικολλημένη πίσω από ταχυδρομικό δελτάριο με έντυπο γραμματόσημο της βασίλισσας Βικτώριας και ένδειξη Union Postale Universelle, με σφραγίδα από το ατμόπλοιο Γαλάτεια της Austrian Lloyd, με το οποίο είχε μεταφερθεί. Το πλοίο, χωρητικότητας 1352 τόνων, βρισκόταν σε υπηρεσία μεταξύ 1871 και 1908. Το δελτάριο, το οποίο σήμερα ανήκει στον συγγραφέα του σημειώματος, παρουσιάζεται πιο κάτω:

Το 1933 κυκλοφόρησε (χωρίς ένδειξη τόπου έκδοσης, αλλά πιθανόν στην Αθήνα) ο πρώτος τόμος ενός μικρού σχήματος βιβλίου 72 σελίδων, με τίτλο Η Κύπρος― Με σκιαγραφία της παγκόσμιας ιστορίας. Ο συγγραφέας του, Νευπάσκας Θρόερυς, μέσα από σύντομα κεφάλαια ελάχιστων σελίδων, έδινε μια σύντομη εξιστόρηση της κυπριακής ιστορίας, από τους αρχαιότατους χρόνους έως την τουρκοκρατία, “με βάση την υλιστική αντίληψη της ιστορίας”. Στον “επίλογο” του έργου έγραφε:

NeypaskasThroerys“Τον τόμο αυτό θ’ ακολουθήσουν ακόμα δυο τόμοι, εκ των οποίων ο πρώτος θα περιλαμβάνη της ιστορία της Κύπρου από της Αγγλικής κατοχής μέχρι των Οχτωβριανών γεγονότων, και ο δεύτερος τα Οχτωβριανά γεγονότα― τα αίτια, τις αφορμές και την έκβαση, καθώς και τα λάθη που διέπραξε μέσα σ’ αυτά το Κ.Κ.Κ. (Τ.Κ.Δ)―, τη χρεωκοπία του Εθνικισμού, τη βάρβαρη πολιτική του Εγγλέζικου Ιμπεριαλισμού, την απεγνωσμένη πάλη, που διεξάγει το Κυπριακό προλεταριάτο, και την εγκληματική απέναντι σ’ αυτό στάση του Ελληνικού και Αγγλικού προλεταριάτου.

Στον παρόντα τόμο βγήκα σε πολλά σημεία έξω από το κύριο θέμα και προσπάθησα να σκιαγραφήσω τα σπουδαιότερα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας, δια να μπάσω τον αναγνώστη μέσα στην υλιστική αντίληψη της ιστορίας, όπως την αντιλαμβάνοντο ο Μαρξ, ο Έγκελς και ο Λένιν και όχι όπως θέλουν να μας την παραστήσουν πολλοί σύγχρονοι Μαρξιστές”.

Από όσο είναι γνωστό η υπόσχεση του συγγραφέα να εκδώσει και τους δύο άλλους τόμους δεν πραγματοποιήθηκε. Εξάλλου μια προσεκτικότερη ανάγνωση του ονόματός του (“Νευπάσκας Θρόερυς” ―και σίγουρα δεν πρόκειται για λιθουανό καλαθοσφαιριστή!) αποκαλύπτει ότι έχουμε αναγραμματισμό των λέξεων “Σκαπανεύς Ερυθρός”.

Ποιός όμως είναι αυτός ο Ερυθρός Σκαπανεύς (ή αν προτιμάτε, ο συγγραφέας Νευπάσκας Θρόερυς) δεν γνωρίζουμε.

Κάποιος Διονύσιος Α. Τζάνες Διαμάντης, “Καλλιτέχνης Ανδρεικέλλων και Ποιητής” όπως αυτοπροσδιορίζεται, ίσως επτανησιακής καταγωγής αλλά αγνώστων λοιπών στοιχείων, περιδιαβάζει την Κύπρο κατά τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα. Πιθανόν να ήταν πλανόδιος καραγκιοζοπαίκτης, ή κάποιου είδους επαγγελματίας κουκλοθεάτρου, που έδινε παραστάσεις στη στερούμενη από θεάματα κυπριακή ύπαιθρο της εποχής. MavroudisGeorgiou

Φαίνεται όμως ότι το πέρασμά του (ή οι παραστάσεις του) ενοχλούσαν μερικές φορές και για το λόγο αυτό, το 1912 διαμαρτυρήθηκε στις αρχές ότι η αστυνομία και “άλλες αρχές χωριών” τον καταδίωκαν.

Άφησε πίσω λίγα ακόμη ίχνη της παρουσίας του στην Κύπρο. Ως “ποιητής” εξέδωσε στο τυπογραφείο “Ραγιά” της Κερύνειας, το 1910, δύο 16σέλιδες συλλογές με πατριωτικά στιχουργήματα. Επίσης είναι ίσως ο δημιουργός του χοντροφτιαγμένου ζευγαριού που “κοσμεί” το εξώφυλλο φυλλάδας του κερυνειώτη λαϊκού ποιητή Μαυρουδή Γεωργίου (1878-1949) που τυπωθηκε το 1909 στο ίδιο τυπογραφείο.

[Συνοπτικά αλλά ενδιαφέροντα στοιχεία για την Κύπρο και την οικονομική της δραστηριότητα, από τη γνωστότερη ελληνική Εμπορική Εγκυκλοπαίδεια των αρχων του 19ου αιώνα].

Kypros1

Kypros2

Kypros3

Kypros4

Το βιβλίο Μακάριος η καρδιά της Κύπρου κυκλοφόρησε γύρω στις αρχές του του 1978 και ήταν μια έκδοση-γίγαντας (420 σελίδες, 44 εκ. ύψος, 35 εκ. πλάτος, 6.5 κιλά βάρος) όπου αποδελτιώνονταν ειδήσεις και δημοσιεύματα στον κυπριακό και ελλαδικό τύπο της περιόδου 3 Αυγούστου έως 7 Οκτωβρίου 1977 για την απώλεια του πολιτικού και θρησκευτικού ηγέτη της Κύπρου.

Στον αντίποδα αυτής της έκδοσης βρίσκεται ένα μικροσκοπικό βιβλίο του Παντελή Μπίστη, Το Ελληνικό φυλακτό, τυπωμένο στη Λευκωσία το 1944 (80 σελίδες, 10 εκ. ύψος, 20 γραμμάρια βάρος) όπου, μάλιστα, ο συγγραφέας δηλώνει: “Ο χάρτης που έχω στα χέρια μου δε φτάνει για να παρουσιαστεί το βιβλίο σε αρκετές χιλιάδες σε σχήμα κανονικού τόμου. Γι’ αυτό αναγκάζουμαι να πυκνοτυπώσω και με μικρά μάλιστα στοιχεία… Το χαρτί που κερδίζεται μ’ αυτό τον τρόπο προσθέτει μερικές ακόμα χιλιάδες για την εξυπηρέτηση του σκοπού”. (Να θυμίσουμε ότι η έλλειψη χαρτιού ήταν μία ακόμη συνέπεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου).

Τα δύο αυτά βιβλία αποτελούν ακραία σχήματα εκδόσεων ―το ένα υπερβολικά μεγάλου μεγέθους και βάρους και το άλλο μικροσκοπικό― και είναι φυσικό ότι δεν προσφέρονται για άνετη ανάγνωση.

Στη φωτογραφία που ακολουθεί η μικρότερη έκδοση τοποθετήθηκε σε σημείο κάτω αριστερά της μεγαλύτερης για να καταδειχθεί η τεράστια διαφορά μεγέθους μεταξύ των δύο. Όσο για τη διαφορά βάρους (20 γραμμάρια / 6.5 κιλά αντιστοίχως) περισσότερα σχόλια περιττεύουν!

MakariosBistis

Μια από τις λιγότερο γνωστές δημιουργίες του ποιητή Τέκρου Ανθία είναι η συνεισφορά του με ελληνικούς στίχους σε έκδοση έργου ελαφράς μουσικής που κυκλοφόρησε στην Κύπρο το 1942. Ο Ανθίας είχε γνωσεις μουσικής και περιστασιακά ασχολήθηκε και με τη σύνθεση. Όμως εδώ η συνεισφορά του παρέμεινε μόνο στην προσαρμογή ελληνικών στίχων παράλληλα με τους αγγλικούς.

AnthiasSong1Το τραγούδι, με τίτλο “Κυπριακή νοσταλγία”, σε ρυθμό αργού φοχ-τροτ, ήταν σύνθεση του H.L. Ward Price, άγγλου κυβερνητικού λειτουργού που βρισκόταν στην Κύπρο κατά την περίοδο του πολέμου. Ο ίδιος είχε υπηρετήσει προηγουμένως στη Νιγηρία όπου αφήκε εξαίρετες εντυπώσεις ανάμεσα στο απλό κόσμο, αν κρίνουμε από πολλά επαινετικά γι’ αυτόν δημοσιεύματα Νιγηριανών, που είδαν το φως πολλά χρόνια αργότερα. Μουσική και αγγλικοί στίχοι ήταν του Ward Price. Το ρεφρέν στα αγγλικά άρχιζε με τον στίχο “I was born on the isle of Cyprus”, όμως δεν υπάρχουν πληροφορίες ότι τούτο δηλώνει και τον πραγματικό τόπο γέννησης του συνθέτη. Το ωραίο εξώφυλλο είναι ξυλογραφία του Τηλέμαχου Κάνθου, και η έκδοση ―τεχνικά πολύ δύσκολο έργο για τις δυνατότητες της εποχής― έγινε στο τυπογραφείο Θωμά Γ. Κυριακίδη, στη Λευκωσία. Το ελληνικό “ρεφρέν” αρχίζει με τους στίχους

Ω γλυκιά μου πατρίδα Κύπρος

τ’ ‘όραμά σου βαθιά μου ζει.

Τα πυκνά σου πεύκα μυρώνουν τη γη

και με τις ελιές σου η γαλήνη ανθεί.

AnthiasSong2

Anthiassong3

Ενωρίς από τη δεκαετία του 1940, οι τεχνολογικές εξελίξεις στην τυπογραφία, όπως έφθαναν ―συνήθως καθυστερημένα― στην Κύπρο, έδιναν τη δυνατότητα παραγωγής βιβλίων υψηλότερης εκδοτικής και αισθητικής αρτιότητας. Για την ετοιμασία τους μερικές φορές συνεργάζονταν και γνωστοί ζωγράφοι του τόπου, που σχεδίαζαν εξώφυλλα ή στολίδια για διακόσμηση του κειμένου.

Μία από τις σημαντικότερες περιπτώσεις καλλιτέχνη με συμβολή σε αξιοσημείωτο αριθμό τέτοιων εκδόσεων είναι του ζωγράφου και χαράκτη Τηλέμαχου Κάνθου (1910-1993), όπως δείχνουν και τα τρία δείγματα ολοσέλιδων ξυλογραφιών του που παρουσιάζονται πιο κάτω.

KanthosAnthias.img920-copyΕξώφυλλο θεατρικού για παιδιά (1940)

KanthosKallinikos.img921-copyΕξώφυλλο συλλογής κυπριακής λαϊκής μουσικής (1951)

KanthosZographos.img922-copyΕξώφυλλο βιβλίου πεζογραφίας (1951)

Σεπτεμβρίου 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930