You are currently browsing the monthly archive for Σεπτεμβρίου 2011.

Το 1936 το Κυπριακό Μουσείο απέκτησε, από κάτοικο της Λύσης, μία ανάγλυφη επιτύμβια πλάκα από ασβεστόλιθο, ύψους 78 εκ. και πλάτους 57 εκ. Είχε βρεθεί στην περιοχή «Άγιος Γεώργιος», περίπου ένα μίλι βόρεια της Λύσης, όπου υπήρχαν ενδείξεις για αρχαίο κοιμητήριο.

Στο σημαντικό αυτό αρχαιολογικό εύρημα παρουσιαζόταν πολεμιστής με φθαρμένο πρόσωπο,  ο οποίος φορούσε Αθηναϊκό κράνος και μεταλλική πανοπλία, στο αριστερό χέρι κρατούσε στρογγυλή ασπίδα και στο δεξί λόγχη. Ζώνη που ξεκινούσε από τον δεξί ώμο κατέληγε αριστερά στη μέση του όπου κρεμόταν μικρό ξίφος. Στην πάνω δεξιά άκρη της πλάκας κολοβή επιγραφή κατέγραφε το όνομά του : ΔΙΟΝΥΣΙΟ[Σ] ΚΑΡΔΙΑΝΟ[Σ].

Ο χωρικός που την είχε βρει παραδέχθηκε ότι οι ανεπανόρθωτες φθορές στο πρόσωπο του πολεμιστή είχαν γίνει όταν ο ίδιος, με μεταλλικά εργαλεία, προσπαθούσε να μετακινήσει την πλάκα.

Όπως μας πληροφορεί ο Πορφύριος Δίκαιος (1904-1971), έφορος αρχαιοτήτων τότε, και αργότερα διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων (1960-1963), σε σχετικό σημείωμα :

«Αυτό το ανάγλυφο είναι ένα σπάνιο δείγμα γλυπτικής με εμφανή παρουσία της Αθηναϊκής επίδρασης στην Κύπρο. Η Ιωνική επανάσταση αποτελεί σημαντικό σταθμό στην ιστορία της κυπριακής γλυπτικής. Έως τότε η Κύπρος δεχόταν σημαντικές επιδράσεις από την Ιωνική τέχνη, όμως από το 500 π.Χ., χρονιά της Ιωνικής επανάστασης, αλλά και κατά τις ταραχές που ακολούθησαν, αυτές οι επίδρασεις και επαφές διακόπηκαν και για κάποιο διάστημα η κυπριακή γλυπτική αναπτύχθηκε ανεξάρτητη από καινούριες εμπνεύσεις που προέρχονταν από τα δυτικά. Όμως ύστερα από το 480 π.Χ. η νέα επίδραση φαίνεται ότι προερχόταν από την Αθήνα και από το 466 π.Χ., ημερομηνία νίκης στον [ποταμό] Ευρυμέδοντα, η Κύπρος αναπόφευκτα βρέθηκε σε στενότερη επαφή με τον Αθηναϊκό πολιτισμό και εκείνο τον καιρό μεγάλο μέρος του Νησιού βρισκόταν κάτω από την κυριαρχία των Αθηναϊκών δυνάμεων. Γι’ αυτό και το ανάγλυφο μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει σε εκείνη την ταραγμένη περίοδο και αποτελεί σπάνιο δείγμα άμεσης επίδρασης από την Αθήνα».       

Advertisements

Όπως αναφερόταν στη συνέχεια, «Τα δελτία δεν θα εκδίδωνται εις γλώσσαν, ή εις μορφήν κατάλληλον δι’ απ’ ευθείας μετάδοσιν εις τους μαθητάς, αλλ’ ο καλός διδάσκαλος θα είναι ικανός να παρουσιάση το υλικόν, το οποίον περιλαμβάνεται εις ταύτα, εις απλούν και ενδιαφέροντα τρόπον».

Κύριο θέμα του 12σέλιδου πρώτου «Δελτίου» ήταν η «Επισκόπησις των αιτίων του Πολέμου και πρόδος αυτού κατά την περίοδον από 3-30 Σεπτεμβρίου». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση, βάσει διατάγματος «Εκτάκτων Εξουσιών (Αμύνης)» :

Ο αρχαιολόγος David George Hogarth (1862-1927) βρισκόταν στην Κύπρο με αποστολή, το 1887-1888. Από το βιβλίο του Devia Cypria, Notes of an Archaeological Journey in Cyprus in 1888 (Λονδίνο 1889) παρουσιάζεται εδώ χάρτης αρχαιολογικών χώρων της Καρπασίας και ένα απόσπασμα (σε μετάφραση).

  

«Πιθανόν σ’ αυτή τη δυνατότητα επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, συνδυασμένη με σχετική απομόνωση από την υπόλοιπη Κύπρο, να οφείλεται η ιδιότυπη μη-κυπριώτικη εμφάνιση των χωρικών της Καρπασίας : το λευκό δέρμα και συχνά τα ξανθά μαλλιά, η ομορφιά των γυναικών, η χρήση ξένων λέξεων, όπως «τρε» (αντί τρεις), «ριδάλλα» (rix-dollar; [=ασημένιο νόμισμα]) για κέρμα, στοιχεία που υποδεικνύουν ιδιαίτερα εμφανή την επίδραση της Δύσης.

Οι μουσουλμάνοι που κατοικούν στα κεντρικά χωριά Άγιος Ανδρόνικος, Έλισις, Κορόβια και Γαληνόπορνη ελάχιστα κοινά χαρακτηριστικά έχουν με εκείνα των άλλων Τούρκων : μιλούν ελληνικά και σχεδόν δεν γνωρίζουν τουρκικά· οι γυναίκες σπανίως καλύπτονται με πέπλο, ενώ, αντιθέτως, κοιτούν κατάμματα τον ξένο και του μιλούν στην παρουσία των συζύγων τους· οι τελευταίοι δεν είναι τόσο συγκρατημένοι και απόμακροι όπως συνήθως οι μουσουλμάνοι αλλού. Οι εργατικότητα των Τούκων και των Ελλήνων, η συστηματική καλλιέργεια της γης και η προσεκτική διαχείριση του λιγοστού νερού που επιτρέπει η ηλιοφάνεια του Ιουλίου, η καλή κατασκευή των σπιτιών και η συγκριτικά μεγαλύτερη καθαριότητα στις συνήθειές τους, ίσως οφείλονται τόσο σ’ αυτό τον λόγο όσο και στο ευνοϊκό κλίμα, καθώς και στο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι, λόγω του απρόσιτου της περιοχής, κατά τη διάρκεια του τουρκικού ζυγού επιτράπηκε στην Καρπασία να διατηρήσει μέρος της ευημερίας που αποτελούσε κοινό χαρακτηριστικό ολόκληρης της Κύπρου κατά τη Φραγκοκρατία.

Είναι, τουλάχιστον, βέβαιο ότι καμιά άλλη περιοχή δεν εντυπωσιάζει τον επισκέπτη με την καλή διοίκησή, την τάξη και τη φυσική ευγένεια των κατοίκων της όσο αυτή η απομακρυσμένη χερσόνησος».

Τα εξώφυλλα (εμπροσθόφυλλο και οπισθόφυλλο) ενός τετραδίου που προοριζόταν για μαθητική χρήση στην Κύπρο κατά τη δεκαετία του 1930 εκφράζουν τις αντιλήψεις «διδακτισμού» της εποχής, πάντοτε μέσα σε πλαίσια του επικρατούντος «εθνοκεντρισμού». Η μητέρα Ελλάδα υποδεικνύει στον δάσκαλο: «Εις χείρας σου το μέλλον Μου».

Εξάλλου, το βιβλιοπωλείο που πωλούσε τα τετράδια έφερε το όνομα του Αδαμάντιου Κοραή, σημαντικότατου τέκνου του νεότερου Ελληνισμού, ενώ το τυπογραφείο ονομαζόταν»Φοίνιξ» παραπέμποντας στις προσδοκίες για αναγέννηση του Ελληνικού Έθνους!


Αμέσως μετά τον θάνατο του ηγέτη της νεότερης Τουρκίας Μουσταφά Κεμάλ (γνωστού ως «Ατατούρκ» [=πατέρας των Τούρκων]), τον Νοέμβριο 1938, ο πολυγραφότατος κύπριος λαϊκός ποιητής Χαράλαμπος Μ. Άζινος (1905-1979), από την Φιλούσα Πάφου, εξέδωσε υμνητική φυλλάδα για τον Ατατούρκ, με προφανή στόχο να την διαθέσει κυρίως σε τουρκοκυπρίους.

Η φυλλάδα τυπώθηκε σε 2000 αντίτυπα, στα ελληνικά, και σε 2000 αντίτυπα σε έκδοση όπου το ελληνικό κείμενο είχε μεταγραφεί με λατινικούς χαρακτήρες, για όσους (τούρκους) αναγνώστες μιλούσαν ελληνικά αλλά δεν γνώριζαν και να τα διαβάζουν.

Στη φυλλάδα ο ποιητάρης Άζινος σε υψηλούς τόνους περιγράφει τη ζωή και το έργο του Ατατούρκ, παραλείποντας ο,τιδήποτε σχετικό με την περίοδο της μικρασιατικής εκστρατείας και την καταστροφή της Σμύρνης. Οι πρώτοι οκτώ στίχοι  του ποιήματος είναι :

Λυπητερά, λυπητερά πάλιν εν να φωνάξω

όλους μεγάλους και μικρούς κοντά μου να συνάξω

Όσοι παρών ευρίσκεστε να σας παρακαλήσω

να δώσετε μιαν προσοχήν σ’ αυτά πον να μιλήσω

Τον βίον του Κεμάλ Ατατούρκ εν να σας ιστορίσω

τζαι δεν θα μείνη μια καρκιά να μεν την συγκινήσω

Ο θάνατός του συννεφκιά το γένος του σιεπάζει

κι ούλλη Ευρώπη γενικώς κλαίει κι αναστενάζει […]

 Η ελληνική έκδοση πραγματοποιήθηκε σε ελληνικό τυπογραφείο της Λευκωσίας και η έκδοση με λατινικούς χαρακτήρες σε τουρκικό τυπογραφείο της Λευκωσίας. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και τρόπος μεταγραφής των ελληνικών σε λατινική γραφή :

Ο τίτλος της ελληνικής έκδοσης μεταγραφηκε σε : O vios ge o sanatos tu Kemal Ataturk.

Οι στίχοι στο εξώφυλλο της ελληνικής έκδοσης

Ξύπνα μεγάλε αρχηγέ τους έθνους σου πατέρα

που σ’ έχουν για καμάριν τους που σ’ έχουν για μανιέρα

έγιναν

Iksibna megali arhige tu esnosu badera

Bu sehun ya kamarintus by sehun ya manyera

[Στον ευρύτερο ελληνισμό η συμβατική γραφή τουρκικών με ελληνικούς χαρακτήρες (αντί των αραβικών) ―για όσους μιλούσαν τουρκικά αλλά γνώριζαν να διαβάζουν ελληνικά― ονομάστηκε «καραμανλίδικη». Η ιδιότυπη περίπτωση της φυλλάδας του Χαράλαμπου Μ. Άζινου, όπου ελληνικό κείμενο τυπώθηκε με λατινικούς χαρακτήρες, μήπως θα μπορούσε να θεωρηθεί  …πρόδρομος των σύγχρονων «greeklish» (λατινοελληνικών) που οι νεότεροι χρησιμοποιούν στα SMS και στην ηλεκτρονική αλληλογραφία τους;]

Σε πίνακα (που δημοσιεύτηκε το 1946) παρουσιάζονται στοιχεία για την ανάπτυξη του αστικού (urban) και αγροτικού (rural) πληθυσμού της Κύπρου από την έναρξη της αγγλικής κατοχής έως εκείνη τη χρονιά.

Από τα πιο πάνω στοιχεία γίνεται φανερό ότι, έως τότε, ο αστικός πληθυσμός της Κύπρου πολύ μικρή ανάπτυξη παρουσίαζε εις βάρος του αγροτικού πληθυσμού ― το 1891 οι κάτοικοι των πόλεων αποτελούσαν το 16,72% του συνολικού πληθυσμού, το 1931 έφθαναν  στο 18,83%, και το 1946 υπολογιζόταν ότι θα φθάσουν μόλις στο 20,99%.

Η μεγάλη αστικοποίηση της Κύπρου παρατηρήθηκε μετά το 1946. Ενδεικτικοί αριθμοί των ποσοστιαίων “επιδόσεων” του αστικού πληθυσμού της Κύπρου σε κατοπινά χρόνια ας αναφερθούν οι ακόλουθοι : 1960 (35,9%), 1973 (42,2%), 1982 (63,5%), 2005 (69%).

Η κυπριακή ύπαιθρος εξαφανίζεται με ταχύτατους ρυθμούς. Κάποια μέρα, όπως τόσα άλλα πολύτιμα κομμάτια της παραδοσιακής κυπριακής ψυχής, θα αποτελεί απλώς ένα ακόμη “μουσειακό” είδος.

Σεπτεμβρίου 2011
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιολ.   Οκτ. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930