You are currently browsing the monthly archive for Σεπτεμβρίου 2009.

Τον Φεβρουάριο 1965 κυκλοφόρησε από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών της Ελληνικής Κυβερνήσεως εικονογραφημένος χάρτης της Κύπρου, μεγάλου σχήματος, σχεδιασμένος από τον διάσημο ζωγράφο Σπύρο Βασιλείου, στα πλαίσια πολιτικής στήριξης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο χάρτης συνοδευόταν από μικρό επεζηγηματικό φυλλάδιο.

VasileiouSpyros1

VasileiouSpyros2

Στον Παγκύπριο Εμπορικό Οδηγό του 1939 συναντούμε αρκετές διαφημίσεις από τουρκοκύπριους επαγγελματίες, μάλιστα κάποιες από αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως αποδεικνύουν και τα πιο κάτω δείγματα.

PolytechnicΣήμερα, βέβαια, η έννοια της λέξης «Πολυτεχνείο» έχει αλλάξει, και ο διαφημιζόμενος περισσότερο ως «πολυτεχνίτης» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί.

ShoemakerΜάλλον υπερβολικός ο «διπλωματούχος της Ακαδημίας Υποδηματοποιών Αθηνών»! Δώρισε ένα ζεύγος παπούτσια στο βασιλιά της Αγγλίας και περιαυτολογεί για τις ευχαριστίες που έλαβε. Στοιχειώδεις (και αναμενόμενοι) καλοί τρόποι από ένα γαλαζοαίματο.

Τέλος, δύο διαφημίσεις παλαιού «μυθικού» ζαχαροπλαστείου της Λευκωσίας. (Μήπως πρόκειται για δισυπόστατη παρουσία του ίδιου ζαχαροπλαστείου ή πρόκειται για τυχαία συνωνυμία;)

Bedevi1

Bedevi2

Η χαλκόγραφη εικόνα της Παναγίας Χρυσορρογιάτισσας, με χάραξη του γνωστού κρητικού ζωγράφου Ιωάννη Κορνάρου και δαπάνη του ηγουμένου της ομώνυμης Μονής, Ιωακείμ (1794-1821), ήταν πολύ δημοφιλής στην Κύπρο και τον ορθόδοξο κόσμο από το 1801 όταν πρωτοκυκλοφόρησε.

Η εικόνα της Παναγίας Χρυσορρογιάτισσας και Ελεούσας με το Χριστό, περιβάλλεται από δέκα απεικονίσεις σχετικών ιστορικών γεγονότων και θαυμάτων (αρχίζοντας από το επάνω κεντρικό σημείο και με κυκλική σειρά προς τα αριστερά).

[Η φωτογραφία που ακολουθεί είναι από αναπαραγωγή που έγινε γύρω στα μέσα του 20ού αιώνα].

Chrysorrogiatissa

Οι επεξηγήσεις στο κάτω μέρος της χαλκογραφίας:

«(Α). Ο ιερός Λουκάς ιστορεί την Θεομητορικήν Εικόνα μίαν ούσαν και αυτήν εκ των εβδομήκοντα.― (Β). Επί της εικονομαχίας ερρίφθη εν θαλάσση η Αγία Εικών υπό γυναικός τινός και εκ της Ισαυρίας ήλθεν εις Κύπρον. ― (Γ). Ο μοναχός Ιγνάτιος εύρε δι’ οπτασίας την Αγίαν Εικόνα εν παραθαλασσίω, και φέρει αυτήν καθοδηγούμενος εν όρει Ροϊά:― (Δ). Οι συνασκηταί του Ιγνατίου κατελθόντες εκ του όρους Κρεμαστί εις Ροϊά και προσκυνήσαντες, ήγειραν ναόν, εν ω έθεντο την Αγίαν Εικόνα. ― (Ε). Γυνή τις αιρετική θελούσα εισελθείν εν τω ναώ αυθαδώς εκωλύ(ε)το υπό φαινομένης ρομφαίας, δι’ εξομολογήσεως δε γνωσθείσα, Ωρθοδόξισε, και τότε εισήλθε τω ναώ. ― (Στ). Ορθόδοξος τις εν τη Πάφω αδίκως βληθείς εν φυλακή και βιαζόμενος αρνήσασθαι τον Χριστόν, αοράτως υπό της Θεοτόκου ανηρπάγη εκ της φυλακής και ελυτρώθη εκ των ασεβών εις τόπον λεγόμενον Ξυλοφάγου ευρών πλοίον εσώθη. ― (Ζ). Γυνή πάσχουσα τους οφθαλμούς και πολλά τοις ιατροίς δαπανήσασα ουκ ιάθη· προσελθούσα ουν τη θαυματουργώ Εικόνι υγιής εγένετο. ― (Η). Οι της νήσου Κύπρου Αρχιερείς επί του καιρού της καταδρομής, εις Κωνσταντινούπολιν αφικνούμενοι εθαλασσοκινδύνευσαν πολλά, επικαλεσάμενοι ουν την Θεοτόκον και ρίπτοντες τη θαλάσση εκ της κόνεως εκόπασεν ο σάλος και εσώθησαν. ― (Θ). Μελέτιος Αρχιερεύς Λάρνακος, κρατηθείς υπό ναυάρχου εν Κωνσταντινουπόλει, επικαλεσθείς την Θεοτόκον ελυτρώθη (Περί του θαύματος και Παρακλητικόν Κανόνα προς την Θεοτόκον εξέθετο). ― (Ι). Ο Διερμηνεύς της νήσου Χατζηγεωργάκης, και εν Κύπρω, και εν Κωνσταντινουπόλει πολλάκις πολλά δεινά υπ’ ασεβών δοκιμάσας, εν οράματι παραμυθείται υπό της Θεοτόκου».

*

«Εχαλκογραφήθησαν τα θαύματα τα πέριξ της Πανάγνου και Θεοτόκου Παρθένου της Χρυσορροϊατίσσης εικόνος σεβασμίας, μιάς ούσης των πανσέπτων εικόνων, των παρά του Αποστόλου Λουκά ιστορηθέντων. Σπουδή και δαπάνη του εν Ιερομονάχοις Ιωακείμ Καθηγουμένου της Μονής ταύτης, και συνδρομή των εν αυτή Πατέρων. ― Εν χιλιοστώ οκτακοσιοστώ πρώτω έτει τω σωτηρίω. ― Η σε συνθέσεις πάντων τε σχεδίων, χειρ ην ζωγράφου Κορνάρου Ιω. του Κρητός».

[Ο ζωγράφος Χριστόφορος Σάββα (1924-1968) ήταν συνομήλικος και στενός φίλος του ποιητή Παντελή Μηχανικού (1926-1979). Το 1956 ο Χρ. Σάββα βρισκόταν στη Γαλλία και μαθήτευε στο εργαστήρι του γάλλου γλύπτη και ζωγράφου André Lhote. Από την περίοδο αυτή είναι η επιστολή του προς τον Μηχανικό, από την οποία παρουσιάζονται εδώ οι δύο πρώτες σελίδες, όπου περιγράφονται οι περιπέτειες του νεαρού κύπριου ζωγράφου. (Η επιστολή πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ο Κύκλος, αρ. 2 (1980)].

Savva1Savva2

[Αγαπητέ Παντελή,

μόλις επέστρεψα από το πιο ενδιαφέρον ταξίδι στη ζωή μου έπειτα από 1800 km γύρο από τη Γαλλία, από το Παρίσι στη Μασαλία, γύρω Αντίπες, Nice και Γενεύη, για να σου περιγράψω τις περιπέτειές μου θα χρειαστούν ολόκληρες σελίδες, εν συντομία είχα μαζί μου μία πατανίαν και κοιμούμουν όπου είχεν νυχτωθώ.

Μία νύχτα τζοιμήθηκα πάνω στο σανό μέσ’ σ’ ένα σπίτι ’νού γάλλου γεωργού τζιαι ήρτε κατά τις τις 11 να ταΐσει τζιαι χαζίριν ήτουν να με προτσιάσει με το δικράνι, μιαν άλλην ημέραν τζοιμήθηκα μέσ’ σ’ ένα σπίτι που το ήβρα όφκαιρον αλλά ’πό ’ξω είσιεν ρομανίσιν τζιαι κάποιος ήρτε σαν ετζοιμούμουν τζιαι ρομάνισεν, γυρισόντα μέραν έσπασα το παναθύρι τζιαι ξέβηκα. Μια άλλην νύχτα έπεσα τζιαι το πρωί εξύπνησα μέσ’ στα πιπόνια τζιαι τις παττίσιες, αλλά το πιο καλύτερον ήτο που βρήκα μέσ’ στο δρόμο ένα αυτοκίνητο που κάτι έπαθε τζιαι ’φήκαν το μέσ’ στον δρόμον τζιαι τζοιμήθηκα μέσα, το πρωί που ξύπνησα ήτο ξεκινησμένο με τον σιεφέρην μέσα!

Το καλύτερον όμως τζοιμήσιν το είχα στη Μασαλίαν, έπεσα μέσ’ στο σταθμό τζιαι κατά τις 12 ένα αστυνομικός με ξύπνησε τζιαι ’ζήτα μου τις ταυτότητες μου, τζιαι κοίταξε σύμπτωσιν να ήταν καλαμαράς τζιαι πήρε με στο Police Station που έκοψα ένα καλόν ύπνον].

[O Λοΐζος Kοζινός γεννήθηκε στα Λεύκαρα τον Φεβρουάριο του 1912. Ύστερα από εγκύκλιες σπουδές στα Λεύκαρα, φοίτησε στην Aμερικανική Aκαδημία Λάρνακος για δυο χρόνια. Σε ηλικία 17-18 χρονών πήγε στην Aγγλία όπου άρχισε να εμπορεύεται κεντήματα. Λόγω των επιχειρήσεών του διέμεινε, για επτά χρόνια, στη Γαλλία και τις Γαλλικές αποικίες, την Eλβετία και την Iταλία. Eπέστρεψε και νυμφεύθηκε στα Λεύκαρα όπου, από το 1982, επανεγκαταστάθηκε μόνιμα. Aπέκτησε τέσσερα παιδιά. Πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1992. Κατα τα τελευταία χρόνια της ζωής του κατέγραψε πολλές από τις αναμνήσεις του καθώς και ιστορίες που άκουγε από άλλους, παλαιότερους, στα Λεύκαρα. Tο υλικό αυτό παρέμεινε ανέκδοτο. (Στο σύντομο αφήγημα που ακολουθεί διατηρήθηκε η σύνταξη του συγγραφέα. Στη φωτογραφία: Κύπριος ιερέας αγροτικής κοινότητας, κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα)].

O Xατζή Παπάς, σαν ελέγετο, ήτο και ο Πρωτοπαπάς στα Πάνω Λεύκαρα. Kατείχεν πολύ μεγάλην κτηματικήν περιουσίαν και ήτο πολύ δραστήριος άνθρωπος και εξασκούσεν τέσσερα επαγγέλματα με μεγάλην επιτυχίαν: Ήτο παπάς, γεωργός, μπακάλης και τσαγγάρης.

O Παπάς είχεν τρία μεγάλα μεράκια στην ζωήν του. Tο πρώτον ήτο πως να εξυπηρετεί τον συνάνθρωπόν του και να εφαρμόζει το τι έψαλλε και εδίδασκεν στην εκκλησίαν. Tο δεύτερον ήτο εμπορικόν που συνεδέετο με το πρώτον, και το τρίτον του άρεσκεν να κάνει διάφορα αστεία στους συνανθρώπους του.

Priest1910Δεν είχεν καιρόν να εξασκεί τον γεωργόν και τα άλλα επαγγέλματα. Eμπορικώς έκαμνεν κρέτιτο στους γεωργούς να παίρνουν αλεύρι, το απαραίτητον να τρων ψωμί, τους πέτσωνε και ό,τι άλλο χρειάζοντο από το μπακάλικό του και ακόμη τους πλήρωνε τους φόρους.

Eπειδή οι Tούρκοι ήσαν και οι πιο πτωχοί συνεργάζετο μαζί των διότι ως Xριστιανός δεν ελάμβανε υπόψιν του την φυλήν ή την θρησκείαν των.

O Παπάς ήτο πολύ τίμιος στους λογαριασμούς του και τους τα έδινεν άτοκα, πράγμα που οι γεωργοί το εκτιμούσαν και δουλεύαν πιστά, σαν να ήτο παρών ο Παπάς. Πρέπει να σημειώσω ότι οι Tούρκοι είχαν ένα μεγάλον φιλότιμον και ανθρωπιάν στην ζωήν των.

Έκτισεν δυο μισοχαλασμένες εκκλησίες, τον Άγιον Δημήτριον και τον Άγγελον (τον Aρχάγγελον Mιχαήλ στο Συρμιτσέλλι, Sir Michel). Mάλιστα στον Άγιον Δημήτριον αγόρασεν και το οικόπεδο. Στους εκτεταμένους ηλιακούς στο σπίτι του εκόνευκαν σε πρόχειρα κρεβατούδια οι διακονηταί των χωριών. Στην γυναίκαν του σύστηνε να βάλλει μαειρέψιμον παραπάνω (όσπρια) νά ’χουν κάτι βραστόν την νύχταν οι ξένοι του.

O εγγονός του Nικόλας Aναγιωτίδης μου εξηγούσεν το εξής επεισόδιον. Kάποτε παρουσιάσθησαν ένα συνεργείον κτίσται και ζητούσαν μιας ημέρας μισθά που εργάσθησαν στον Άγγελον. O Παπάς πήγεν να φέρει, αλλά ο Nικόλας, που τους αρώτησεν πότε εργάσθησαν, δεν εσυμφωνούσεν διότι ο πηλός ήτο πολύ ξηρός δια την ημέραν που λέγαν, διότι έτυχεν να περάσει από τον Άγγελον. Έγινεν μια φασαρία και του είπαν “το καλοκαίρι με την πυράν ξηραίνεται πολύ εύκολα ο πηλός” –δικαιολογούντο και ορκίζοντο ότι πράγματι πήγαν. Tότε ο Παπάς είπεν, “εγώ θα τους πληρώσω και εάν ορκίσθησαν ψέματα ας έχει η ψυχή των το βάρος”.

Kάποτε μιαν νύκταν οι διακονητές που εφιλοξενούσεν ο Παπάς επιάστησαν και φέραν τον Παπάν από το κρεβάτι του στο μέσον των. “Παιδιά μου, Eιρήνη υμίν”, τους είπεν. “Mα εγώ που προσπαθώ να σας ευεργετήσω και να κάνω το σπίτι μου οίκον του Θεού, εσείς τον μετατρέπετε σε σπίτι του Διαβόλου;” Aπό τότε ουδέποτε ετόλμησαν πλέον να κάνουν νέαν φασαρίαν στους ηλιακούς του Παπά.

Tο μαγαζί που εξασκούσεν το επάγγελμά του ο Παπάς ήτο η άκρη του σπιτιού του, εκεί που έχει σήμερον ο Aσημένος το φλατ του. Kατέβαινε κανείς δυο-τρία σκαλιά και εύρισκεν το μπακάλικόν του και στο βάθος το τσαγκάρικό του. Όταν ο Παπάς εγέρασεν έπαψεν πλέον να κάνει ποδίνες.

O Παπάς είχεν κάνει και οικονομίες, λίρες χρυσές 400, και τες είχεν χωσμένες κάπου, αλλά τες βρήκεν ο εγγονός του και τες εσπαταλούσεν σε κουμάρι και ασωτείες της τότε εποχής. Όταν τες αντελήφθη ο Παπάς εκάλεσεν τον έγγονάν του και του είπεν: “Aπό 400 άφησες μόνον 80, παιδί μου, και εγώ χρειάζουμαι αυτά τα λεφτά δια τα γηρατειά μου, που δεν μπορώ πλέον να παράγω. Σε παρακαλώ να μην πάρεις πλέον άλλες”· και δεν πήρεν πλέον ποτέ.

Kάποτε, ήμουν με ποδιάν ακόμη, πήγα στον καφενέ την ώραν που έβγαινε, και του είπα: “Mου είπαν ότι δεν θέλεις τες δεκάρες και τες διας των μικρών παιδιών”. M’ επήρεν από το χέρι και πηγαίνοντας στο μαγαζί του, μου είπεν: “Eίναι και κακόβρετες, μα να κοιτάξω, ίσως βρω”, και ψάχνοντας βρήκεν μίαν καινούργιαν, μου την έδωσεν και μου είπεν: “Έλα να γίνει και σένα η δουλειά σου”. Tην πήρα και εκεί που πετούσα από την χαράν μου, ο Παπάς διεσκέδαζεν με την αθωότητά μου.

Πέθανε το 1921, σε ηλικίαν 85 χρονών.

Στην θανήν του πήγαν τα σχολεία, πολλοί γεωργοί που μείναν πίσω από τες ασχολίες τους, και όλοι οι Oθωμανοί, που τον κλαίαν λεγοντες “εχάσαμεν τον ευεργέτην μας και τον προστάτην μας”.

Κάποιος Διονύσιος Α. Τζάνες Διαμάντης, “Καλλιτέχνης Ανδρεικέλλων και Ποιητής” όπως αυτοπροσδιορίζεται, ίσως επτανησιακής καταγωγής αλλά αγνώστων λοιπών στοιχείων, περιδιαβάζει την Κύπρο κατά τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα. Πιθανόν να ήταν πλανόδιος καραγκιοζοπαίκτης, ή κάποιου είδους επαγγελματίας κουκλοθεάτρου, που έδινε παραστάσεις στη στερούμενη από θεάματα κυπριακή ύπαιθρο της εποχής. MavroudisGeorgiou

Φαίνεται όμως ότι το πέρασμά του (ή οι παραστάσεις του) ενοχλούσαν μερικές φορές και για το λόγο αυτό, το 1912 διαμαρτυρήθηκε στις αρχές ότι η αστυνομία και “άλλες αρχές χωριών” τον καταδίωκαν.

Άφησε πίσω λίγα ακόμη ίχνη της παρουσίας του στην Κύπρο. Ως “ποιητής” εξέδωσε στο τυπογραφείο “Ραγιά” της Κερύνειας, το 1910, δύο 16σέλιδες συλλογές με πατριωτικά στιχουργήματα. Επίσης είναι ίσως ο δημιουργός του χοντροφτιαγμένου ζευγαριού που “κοσμεί” το εξώφυλλο φυλλάδας του κερυνειώτη λαϊκού ποιητή Μαυρουδή Γεωργίου (1878-1949) που τυπωθηκε το 1909 στο ίδιο τυπογραφείο.

[Συνοπτικά αλλά ενδιαφέροντα στοιχεία για την Κύπρο και την οικονομική της δραστηριότητα, από τη γνωστότερη ελληνική Εμπορική Εγκυκλοπαίδεια των αρχων του 19ου αιώνα].

Kypros1

Kypros2

Kypros3

Kypros4

Fuleihan1

Ο συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας και πιανίστας Anis Fuleihan, γιός λιβανικής καταγωγής κρατικού λειτουργού των πρώτων χρόνων της αγγλικής κατοχής της Κύπρου, γεννήθηκε στην Κερύνεια τον Απρίλη 1900. Παρ’ όλο που έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στο εξωτερικό (Βηρυτός, Τύνιδα, Αμερική) και πέθανε το 1970 έχοντας αποκτήσει αμερικανική υπηκοότητα, ποτέ δεν ξέχασε τον τόπο όπου γεννήθηκε και που είχε αφήσει σε ηλικία δεκαπέντε χρονών.

Εκτός από τα κύρια έργα του (τρία κονσέρτα για πιάνο, δύο συμφωνίες, μία όπερα), συνθέσεις του με κυπριακή θεματογραφία είναι: Τρεις Κυπριακές Σερενάτες (1946), και το έργο για πιάνο Cypriana (The girl from Paphos, Syrtos, Kyrenia, Serenade, Café dancer).

Fuleihan2

Το βιβλίο Μακάριος η καρδιά της Κύπρου κυκλοφόρησε γύρω στις αρχές του του 1978 και ήταν μια έκδοση-γίγαντας (420 σελίδες, 44 εκ. ύψος, 35 εκ. πλάτος, 6.5 κιλά βάρος) όπου αποδελτιώνονταν ειδήσεις και δημοσιεύματα στον κυπριακό και ελλαδικό τύπο της περιόδου 3 Αυγούστου έως 7 Οκτωβρίου 1977 για την απώλεια του πολιτικού και θρησκευτικού ηγέτη της Κύπρου.

Στον αντίποδα αυτής της έκδοσης βρίσκεται ένα μικροσκοπικό βιβλίο του Παντελή Μπίστη, Το Ελληνικό φυλακτό, τυπωμένο στη Λευκωσία το 1944 (80 σελίδες, 10 εκ. ύψος, 20 γραμμάρια βάρος) όπου, μάλιστα, ο συγγραφέας δηλώνει: “Ο χάρτης που έχω στα χέρια μου δε φτάνει για να παρουσιαστεί το βιβλίο σε αρκετές χιλιάδες σε σχήμα κανονικού τόμου. Γι’ αυτό αναγκάζουμαι να πυκνοτυπώσω και με μικρά μάλιστα στοιχεία… Το χαρτί που κερδίζεται μ’ αυτό τον τρόπο προσθέτει μερικές ακόμα χιλιάδες για την εξυπηρέτηση του σκοπού”. (Να θυμίσουμε ότι η έλλειψη χαρτιού ήταν μία ακόμη συνέπεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου).

Τα δύο αυτά βιβλία αποτελούν ακραία σχήματα εκδόσεων ―το ένα υπερβολικά μεγάλου μεγέθους και βάρους και το άλλο μικροσκοπικό― και είναι φυσικό ότι δεν προσφέρονται για άνετη ανάγνωση.

Στη φωτογραφία που ακολουθεί η μικρότερη έκδοση τοποθετήθηκε σε σημείο κάτω αριστερά της μεγαλύτερης για να καταδειχθεί η τεράστια διαφορά μεγέθους μεταξύ των δύο. Όσο για τη διαφορά βάρους (20 γραμμάρια / 6.5 κιλά αντιστοίχως) περισσότερα σχόλια περιττεύουν!

MakariosBistis

LimassolPier1881

Νέα αποβάθρα και κυβερνητικά γραφεία, Λεμεσός, Κύπρος

Στις 6 Οκτωβρίου 1881 εγκαινιάστηκε στη Λεμεσό, από τον Κυβερνήτη Sir Robert Biddulph, η νέα αποβάθρα που είχαν κατασκευάσει οι Άγγλοι για τις ανάγκες του ραγδαία αναπτυσσόμενου λιμανιού της πόλης. Η πιο πάνω γραβούρα, που δημοσιευόταν σε αγγλικό περιοδικό της εποχής, συνοδευόταν από το ακόλουθο πληροφοριακό σημείωμα:

“Η Λεμεσός είναι πόλη πέντε έως έξι χιλιάδων κατοίκων και το κύριο κυπριακό λιμάνι εξαγωγής κρασιού, λαδιού και χαρουπιών. Το ανοικτό αγκυροβόλιό της δεν είναι πολύ ασφαλές ή βολικό, είναι όμως το δεύτερο λιμάνι μετά τη Λάρνακα σε ναυτιλία και κίνηση. Η νέα σιδερένια αποβάθρα έχει μήκος 600 πόδια, το οποίο θα ευκολύνει τη φόρτωση και εκφόρτωση πλοίων· κάποια πρόσθετα κτήρια έχουν ανεγερθεί για κυβερνητικά γραφεία.

Η αύξηση του εμπορίου κατα τη δάρκεια της αγγλικής διοίκησης φαίνεται από μετρήσεις, που δείχνουν ότι το σύνολο εισαγωγών και εξαγωγών έχει αυξηθεί από £85,904 το 1878 σε £140,439 το 1879, και £143,577 το 1880. Οι εξαγωγές κρασιών οι οποίες το 1878 έφθαναν τις £22,875, αυξήθηκαν κατά 11% το 1879 (£25,428), και κατά 70% το 1880 (£43,282)· από αυτές οι Γαλλία, οι οποία δεν αγόραζε κρασί πριν από την αγγλική κατοχή, αγόρασε £839 το 1978, £1680 το 1879, και £12,337 (άυξηση κατά 734%) το 1880. Το σύνολο χωρητικότητας πλοίων που διακινήθηκαν, το οποίο κατά τους πρώτους έξι μήνες του 1880 ήταν 36,435 τόνους, διπλασιάστηκε κατά την ίδια περίοδο του 1881”.

Σεπτεμβρίου 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Αυγ.   Οκτ. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930