You are currently browsing the monthly archive for Αύγουστος 2009.

Οι δύο φωτογραφίες που ακολουθούν είναι ενθυμήματα από τα πρώτα χρόνια ζωής της Αγγλικής Σχολής Λευκωσίας.

Το σχολείο ιδρύθηκε από τον αγγλικανό ιερέα F.D. Newham το 1910 και κατά την περίοδο στην οποία αναφέρονται οι φωτογραφίες λειτουργούσε στο παλαιότερο συγκρότημα κτηρίων του, κοντά στην πύλη Πάφου (όπου σήμερα βρίσκονται τα Δικαστήρια Λευκωσίας). Στις μόνιμες εγκαταστάσεις του, κοντά στο Προεδρικό, μεταφέρθηκε μετά το 1936.

EnglishSchoolJefferyΗ Αγγλική Σχολή (γύρω στα 1910), σε σχέδιο του αρχιτέκτονα και κατοπινού δευθυντή Αρχαιοτήτων George Jeffery.

EnglishSchool1922img926Αναμνηστική φωτογραφία καθηγητών και μαθητών της Αγγλικής Σχολής (1922). Στο κέντρο ο διευθυντής Canon F.D. Newham και αριστερά του ο ποιητής Δημήτρης Λιπέρτης, καθηγητής στη σχολή.

Σε απόσταση περίπου μιας ώρας ύστερα από τον Κάμπο συνάντησα τα πρώτα αμπέλια στην περιοχής· ήταν κάτι που μου προκάλεσε μεγάλη έκπληξη, επειδή παντού η φύση έδειχνε να προσφέρεται για τέτοιες φυτείες. Από εκείνο το σημείο και για πολύ δρόμο το μονοπάτι ήταν πνιγμένο σε μυρωδιές της φύσης: τριανταφυλλιές, τα πρώτα αγιοκλήματα που έβλεπα σ’ αυτή τη χώρα, και μεγάλο αριθμό ευωδιαστών φυτών και θάμνων.

Φθάνοντας στη φημισμένη Παναγία του Κύκκου [Madonna di Chekka] έγινα δεκτός με μεγάλη ευγένεια από τον ηγούμενο [papa],  του οποίου το αξίωμα δεν είναι κατώτερο από εκείνο του μητροπολίτη. Η μονή είναι καλό κτίσμα, στπ είδος της, χωρίς όμως κάτι αξιοσημείωτο εκτός από την παράλειψη του αρχιτέκτονα να προνοήσει για δυτική είσοδο· κανείς δεν είχε προσέξει αυτή την έλλειψη, έως ότου τους την υπέδειξα. Ξαφνιάστηκαν πολύ γι’ αυτή την εντελώς ασυνήθιστη παράλειψη, επειδή μπαίνοντας έπρεπε αμέσως να αντικρύζουν την Αγία Τράπεζα, κάνοντας το σταυρό τους και σκύβοντας από σεβασμό, όπως συνηθίζουν μέσα στην απλοϊκότητά τους.

Σε ένα τμήμα της Μονής υπάρχει μία κακοφτιαγμένη ζωγραφιά (στην οποία δείχνουν μεγάλο σεβασμό), που παρουσιάζει ένα μοναχό εσταυρωμένο. Στα αριστερά του υπάρχει μια χαρωπή φιγούρα έφιππου ανθρώπου, που καλπάζει ευθυτενής, κρατώντας ένα ποτήρι κρασί. Από τη μία μερά περιστοιχίζεται από παλάτια, δεντρόκηπους, καταρράκτες, κλπ.,  και από την άλλη, μια παράδοξη απεικόνιση της κόλασης, όπου τέρατα μέσα σε φωτιές καταβροχθίζουν αμαρτωλούς, ενώ ο Σωτήρας μέσα σε σύννεφα, δείχνει τον μάρτυρα και του προσφέρει στεφάνι δόξας.

Και στις δύο πλευρές αυτής της εμβληματικής παράστασης υπάρχουν επεξηγηματικοί στίχοι που θα σας δώσω στα ελληνικά, όχι τόσο για την ποιητική τους έμπνευση παρά ως δείγμα γραφής. Στα αριστερά της εικόνας υπάρχουν αυτοί οι στίχοι:

KykkoText.P8281036Ιουλίω 1704

[Από το βιβλίο του Άγγλου Προξένου Alexander Drummond, Travels through different cities of Germany, Italy, Greece, and several parts of Asia, as far as the banks of Euphrates: in a series of letters,  Λονδίνο 1754].


[Όρα καλώς του μοναχού του αληθούς τον βίον

πως πάντοθεν εσταύρωται, Σαρκί τε και τω κόσμω,

ο μεν σταυρός, γαρ, φανερώς την νέκρωσιν σημαίνει,

αι δε λαμπάδες αληθώς των αρετών την λάμψιν,

η κλείσις δε των οφθαλμών το μη οράν καθόλου

τα μάταια και άστατα τούτου του πλάνου κόσμου,

του στόματος δε η σιγή το μη λαλείν ακαίρως

ύβρεις και λόγια αισχρά αιώνος του παρόντος,

οι ήλοι δε οι των ποδών το μη βαδίσειν όλως

οδόν την πανευρύχωρον και μη τρυφάν ασώτως

αλλά αγάπη και σιγή, αγνότητι τε βίου,

λάμπειν τω κόσμω νοητώς υπέρ αυγάς ηλίου,

δια παντόσε πολεμείν απατεώνι κόσμω

και της Σαρκός τοις πάθεσι κακίστω διαβόλω,

ο γαρ δεσπότης του παντός συν τοις αυτού αγγέλοις

προς την αυτού βοήθειαν πλησίον αυτού έστι

και στέφος και διάδημα εν ταις χερσί κατέχει

ει γε νικήση της Σαρκός του κόσμου τε τα πάθη

ίνα την τούτου κορυφήν αξίως στεφανώση

και βασιλείας ουρανών αυτού καταξιώση.

α.ψ.μ.δ. [1704]                     Ιουλίω]

Ο εικοσιεξάχρονος αρχαιολόγος David G. Hogarth (1862-1927) βρισκόταν στην Κύπρο για έρευνες και ανασκαφές από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 1888. Συνοδευόμενος από δύο Άγγλους φίλους έφθασε στον “μεσαιωνικό οικισμό της Αχέλειας” κοντά στην Πάφο και σε βιβλίο του αναφέρεται σε επίσκεψή του στις δύο εκκλησίες του οικισμού.

Στη μεγαλύτερη (ίσως αυτή του Αγίου Θεοδοσίου) οι ξένοι εντάπισαν δύο περίτεχνα ξυλόγλυπτα εντυπωσιακής ομορφιάς ―τον άμβωνα και και ένα κουβούκλιο― τα οποία χρονολόγησαν ως έργα του 16ου αιώνα. Ο ένας από τους συνοδούς τα φωτογράφισε και αργότερα πλήρης περιγραφή τους περιλήφθηκε στο βιβλίο για την Κύπρο που ο Hogarth εξέδωσε στο Λονδίνο τον επόμενο χρόνο.

Στην περιγραφή του φίλου του φωτογράφου, ο νεαρός αρχαιολόγος προσθέτει την ακόλουθη υποσημείωση: “Από τότε που αυτή η περιγραφή γράφτηκε, έχω πληροφορηθεί ότι το σύνολο των ξυλόγλυπτων έχουν αγοραστεί από Άγγλο κάτοικο του νησιού, τον κ. J. W. Williamson, που τα έχει μεταφέρει στη χώρα μας: αυτή τη στιγμή ο τελικός προορισμός τους δεν έχει επιβεβαιωθεί”.

Τα ξυλόγλυπτα του ναού της Αχέλειας, αφού κατάφεραν να επιβιώσουν τρεις αιώνες σκοτεινής οθωμανικής κατοχής, αποξενώθηκαν από τον τόπο σε πονηρούς καιρούς μιας ανάλγητης αλλά φωτισμένης αγγλικής διοίκησης.

Acheleia1888a.img923Ο άμβωνας

Acheleia1888b.img924Τμήμα του κουβούκλιου (ο φωτογράφος δήλωνε ότι ήταν πολύ μεγάλο για να φωτογραφηθεί μέσα στο εκκλησάκι)

Όταν to 1567 οι Ενετοί έκτισαν τα τείχη της Λευκωσίας, από τις τρεις πύλες των τειχών, με τις οποίες η πόλη επικοινωνούσε με το υπόλοιπο νησί, η πύλη Τζουλιάνα (Porta Giuliana) ήταν η πιο σημαντική επειδή από εδώ ξεκινουσε ο δρόμος για την Αμμόχωστο, το κύριο λιμάνι του τόπου. Μέσα στους αιώνες η πύλη έγινε περισσότερο γνωστή ως “Πόρτα (ή Πύλη) Αμμοχώστου”.

Η Πύλη Αμμοχώστου είναι κτίσμα με ενδιαφέρουσα πρόσοψη και ένα μακρύ πέρασμα που οδηγεί σε δωμάτιο με ψηλό θόλο καθώς και σε ορθογώνια καταλύματα για τους φρουρούς. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι κατά την οθωμανική κατοχή της Κύπρου οι Οθωμανοί που χρησιμοποιούσαν την Πύλη μπορούσαν να τη διασχίσουν έφιπποι, ενώ οι χριστιανοί (Κύπριοι και ξένοι) μόνο πεζοί.

Από το 1981, ύστερα από εκτεταμένα έργα καθαρισμού και αναστήλωσης, η Πύλη Αμμοχώστου χρησιμοποιείται ως Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Λευκωσίας.

Πώς ήταν η πρόσοψη της Πύλης Αμμοχώστου πριν από εκατόν-δέκα χρόνια και τρεις δεκαετίες αργότερα δείχνουν οι δύο φωτογραφίες που ακολουθούν.

FamagustaGate1897[1897]

FamagustaGate1930[1930]

Ενωρίς από τη δεκαετία του 1940, οι τεχνολογικές εξελίξεις στην τυπογραφία, όπως έφθαναν ―συνήθως καθυστερημένα― στην Κύπρο, έδιναν τη δυνατότητα παραγωγής βιβλίων υψηλότερης εκδοτικής και αισθητικής αρτιότητας. Για την ετοιμασία τους μερικές φορές συνεργάζονταν και γνωστοί ζωγράφοι του τόπου, που σχεδίαζαν εξώφυλλα ή στολίδια για διακόσμηση του κειμένου.

Μία από τις σημαντικότερες περιπτώσεις καλλιτέχνη με συμβολή σε αξιοσημείωτο αριθμό τέτοιων εκδόσεων είναι του ζωγράφου και χαράκτη Τηλέμαχου Κάνθου (1910-1993), όπως δείχνουν και τα τρία δείγματα ολοσέλιδων ξυλογραφιών του που παρουσιάζονται πιο κάτω.

KanthosAnthias.img920-copyΕξώφυλλο θεατρικού για παιδιά (1940)

KanthosKallinikos.img921-copyΕξώφυλλο συλλογής κυπριακής λαϊκής μουσικής (1951)

KanthosZographos.img922-copyΕξώφυλλο βιβλίου πεζογραφίας (1951)

Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Σωφρόνιος Γ΄, Φοινιεύς (1825-1900) βρισκόταν στο θρόνο του Αποστόλου Βαρνάβα όταν τερματίστηκε η οθωμανική κατοχή της Κύπρου και τη διοίκηση του τόπου ανέλαβαν οι Άγγλοι (1878). Υποδέχθηκε τον πρώτο άγγλο Αρμοστή στη Λευκωσία και προσφωνώντας τον εξέφρασε τις προσδοκίες των Κυπρίων για ένωση με την Ελλάδα. Το 1889 ηγήθηκε αποστολής στην Αγγλία για προώθηση του ίδιου αιτήματος. Η μετριοπαθής αλλά φωτισμένη αρχιερατεία του διάρκεσε από το 1865 έως το θάνατό του.

Sophronios1897_00225

Sophronios1900_00174Ο Αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος Γ΄ κατά τον θάνατό του (1900)

Ένα από τα σημαντικά ελλείμματα της κυπριακής κοινωνίας έως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (πρόβλημα που έχει ελαχιστοποιηθεί στις μέρες μας λόγω των αναγκών “ταυτοποίησης”) ήταν η απουσία σταθερών οικογενειακών επιθέτων. Το παιδί λάμβανε ως επίθετο το όνομα του πατέρα (το πολύ και με προσθήκη της χαρακτηριστικής κυπριακής κατάληξης “–ίδης”), ενώ δεν ήταν ασυνήθιστο να υιοθετεί ως επίθετο το όνομα του παππού ή κάποιο οικογενειακό παραγκώμι. Έτσι, σε μια οικογένεια τεσσάρων-πέντε παιδιών, μπορούσε να συναντήσει κάποιος αδέλφια με ισάριθμη ποικιλία επιθέτων!

Προσπάθειες γίνονταν για θεραπεία του προβλήματος, κυρίως στα αστικά κέντρα και στους χώρους της εκπαίδευσης. Είναι γνωστή σήμερα η προσπάθεια του διαπρεπούς ελλαδίτη φιλολόγου Ιωάννη Συκουτρή, όταν δίδαξε στο Ιεροδιδασκαλείο Λάρνακας (1922-1924), να “επιβάλει” στους μαθητές του νέα σταθερά επίθετα αντλώντας τα από την αρχαιότητα ή τη νεοελληνική ιστορία.

Σε ένα άλλο επίπεδο οι αλλαγές ονομάτων επιβάλλονταν από διορθωτικές ανάγκες, κυρίως εξωραϊσμού. Τέτοια δυνατόν να είναι η περίπτωση του Λουκή ΑκρίταIndianos1913.00379(1908-1965), πεζογράφου, πολιτικού και Υφυπουργού Παιδείας της Ελλάδας, ο οποίος είχε πρωτοδημοσιέψει με το οικογενειακό όνομα Ακρίδας.

Παρόμοια είναι και η διακριτική παραλλαγή επιθέτου του ποιητή και κριτικού λογοτεχνίας Αντώνη Κ. Ιντιάνου (1899-1968), δικηγόρου και μέλους της ομάδας έκδοσης του περιοδικού Κυπριακά Γράμματα, από το αρχικό “Ινδιάνος” σε μεταγραφή του στη δημοτική.

Στο δελτάριο που παρουσιάζεται εδώ, ο δεκαπεντάχρονος λεμεσιανός μαθητής Αντώνης Κ. Ινδιάνος στέλλει ευχές για το 1914 στον σκαλιώτη δάσκαλό του στο Ελληνικό Γυμνάσιο Λεμεσού, Γεώργιο Λ. Γεωργιάδη. (Η εμπρόσθια όψη του δελταρίου περιλαμβάνει δαφνοστεφανωμένο πορτρέτο του Ελευθερίου Βενιζέλου και επίκαιρο πατριωτικό στιχούργημα).

Indianos1913.00378

Πολλοί ξένοι επισκέπτες του νησιού στα παλαιότερα χρόνια άφηναν γραπτές μαρτυρίες για τις φυσικές ομορφιές και τους ανθρώπους του τόπου, συνοδευόμενες μερικές φορές και από σχέδια ή (αργότερα) φωτογραφίες. Μερικοί έδειχναν ενδιαφέρον για πιο εξειδικευμένες καταγραφές, π.χ. τη χλωρίδα, τη θερμοκρασία, τη βροχόπτωση, κ.ά., όμως πολύ σπανιότερα συναντούμε ενδιαφέρον για το ζωϊκό της πλούτο και ιδιαίτερα για εκείνα τα δείγματα πανίδας που κρίνονταν λιγότερο “ελκυστικά”.

Τρεις τέτοιες περιπτώσεις δίνονται πιο κάτω.

Drummond1754

Η ταραντούλα (αράχνη) απασχόλησε τον Αλεξάντερ Ντράμμοντ, πρόξενο της Αγγλίας στο Χαλέπι, κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο το 1745. Έστειλε δείγμα στην Αγγλία και κατόπιν σημείωνε χαρακτηριστικά: “Ύστερα από την αποστολή της ταραντούλας στην Αγγλία, βρήκα μιαν άλλη πολύ πιο ωραία και τη μεγαλύτερη από όσες συνάντησα σ’ αυτό τον τόπο”.

Deschamps1897b.00341«Σφαλάγγι», ένα ακόμη αραχνοειδές, σε ξένο δημοσίευμα του 1897 για την Κύπρο.

Deschamps1897a.00358Δείγμα κυπριακού φιδίου (από το ίδιο δημοσίευμα του 1897)

Στην κορυφή της ακρόπολης της Αμαθούντας, στην είσοδο του Ιερού της Αφροδίτης, για πολλά χρόνια οι επισκέπτες μπορούσαν να διακρίνουν από μακριά ένα τεράστιο μονολιθικό πιθάρι του 7ου αιώνα π.Χ., μισοβυθισμένο στη γη. Στον ίδιο χώρο βρισκόταν σπασμένο και δεύτερο όμοιο πιθάρι.

Τον Μάρτη 1862 ο Γάλλος Edmond Duthoit και η συνοδεία του επισκέφθηκαν την περιοχή και ο επισκέπτης έγραψε σχετικά:

“Η τελευταία μας μέρα ήταν αφιερωμένη στην Αμαθούντα, το μόνο ιερό της Αφροδίτης που δεν είχαμε επισκεφθεί. Εκεί βρήκαμε δύο τεράστιους πέτρινους πίθους διαμέτρου 3.40 μέτρων. Δεν μπορούσα να υπολογίσω το ύψος γιατί ήταν θαμμένοι στο έδαφος και μόνο ένα μέτρο εξείχε, που ήταν καλυμμένο με παραστάσεις. Αν καταφέρω να τους βγάλω από εκεί και να τους μεταφέρω στη θάλασσα, θα είναι το μεγαλύτερό μου επίτευγμα. Θα αρχίσω να μελετώ τους τρόπους και τους μηχανισμούς που χρειάζονται για να πετύχει κάτι τέτοιο και να μεταφερθούν. Αυτό θα δημιουργήσει μεγάλη εντύπωση στο Λούβρο παρόλο που οι υπεύθυνοι εκεί δεν έχουν ποτέ ασχοληθεί με ανασκαφές, μάλλον τις απεχθάνονται και δημιουργούν δυσκολίες, αλλά θα έχουμε μαζέψει αρκετά για να γεμίσουμε μια μεγάλη αίθουσα”. [Απόσπασμα από το βιβλίο της Ρίτας Κ. Σεβέρη, Η Λεμεσός των Οραματιστών, Έκδοση Ελληνικής Τράπεζας, 2006].

Το φθινόπωρο του 1865, αφού ο Duthoit εξασφάλισε άδεια από τις οθωμανικές αρχές της Κύπρου και γαλλική κυβερνητική φρεγάτα για μεταφορά του πιθαριού, προχώρησε στο έργο του· χρειάστηκαν δεκαέξι μέρες για να μετακινηθεί το βαρύ πιθάρι από τη θέση που βρισκόταν έως το πλοίο. Το κολοσσιαίο πιθάρι σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι.

Amathus_Vase1809Luigi Mayer, «Το κολοσσιαίο πιθάρι κοντά στη Λεμεσό της Κύπρου» (χαλκογραφία του 1809)

Amathus_Vase1865_00471Το πιθάρι της Αμαθούντας λίγο πριν μετακινηθεί (χαλκογραφία του 1865)

Η δοξασία των σιιτών μουσουλμάνων για τον ερχομό ενός μεσσιανικού Δωδέκατου Ιμάμη, άλλως Ιμάμη Μάχντι, κατά καιρούς οδήγησε κάποιους σιίτες να διεκδικήσουν αυτό το ρόλο, προκαλώντας σκληρές διώξεις για τους ίδιους και για όσους τους ακολουθούσαν. Μια τέτοια αίρεση, γνωστή ως “Μπαμπ” (δηλ. “Πύλη”, που θα λειτουργούσε ως διαμεσολαβητής μεταξύ του Δωδέκατου Ιμάμη και των οπαδών του στη γη ―των “Μπάμπι”, όπως ήταν γνωστοί) εμφανίστηκε στην Περσία το 1844.

Το 1850 ηγέτης της αίρεσης, με τίτλο “Σουπχ-ι-Έζελ” (Αυγή της Αιωνιότητας), χρίστηκε ένας άλλος Πέρσης, οSubhiEzel1913_00175 οποίος όμως σύντομα ήλθε σε σύγκρουση με τον αδελφό του, που επίσης διεκδικούσε τη θέση. Διωγμένοι από τη χώρα τους οι αντιμαχόμενοι Μπάμπις κατέφυγαν στο Ιράκ και από εκεί μεταφέρθηκαν στην Τουρκία, όπου οι δύο ομάδες συνέχισαν να πολεμούν  μεταξύ τους. Η τουρκική κυβέρνηση αναγκάστηκε τότε να τους χωρίσει,  εξορίζοντας τον Σουπχ-ι-Έζελ  και τους οπαδούς του στην Κύπρο, που ήταν ακόμη υπό οθωμανική κατοχή. Η άφιξη των Άγγλων στην Κύπρο βρήκε τον Σουπχ-ι-Έζελ και τους λιγοστούς οπαδούς του να κατοικούν στην Αμμόχωστο, όπου συνέχισαν να ζουν φτωχικά με κυβερνητική οικονομική στήριξη.

Στις 29 Απριλίου 1912 ο Σουπχ-ι-Έζελ πέθανε, σε ηλικία ογδοντα-δύο χρόνων, και τάφηκε μερικές εκατοντάδες μέτρα έξω από τα τείχη της Αμμοχώστου, σε χώρο που διέθεσε τούρκος δικαστής που συμπαθούσε το κίνημά τους. (Στη φωτογραφία, δεξιά, ο Σουπχ-ι-Έζελ σε ηλικία ογδόντα χρόνων).

SubhiEzel1913_00176Η νεκρική πομπή βγαίνει από τα τείχη της Αμμοχώστου

SubhiEzel1913_00177Η ταφή του Σουπχ-ι-Έζελ

Αύγουστος 2009
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιολ.   Σεπτ. »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31