[92]. “Κος και Κα Κριαλέζη”

Ποιοί να ‘ναι άραγε οι “κύριος και κυρία Κριαλέζη” που άφησαν αυτό το ενθύμιον ―εκτύπωση κλισέ του τσιγκογραφείου M. Mosditchian― από παρουσία τους στο Θέατρο Χατζηπαύλου, Λεμεσού , το 1929; Περαστικό ζεύγος ηθοποιών, ή πρωταγωνιστές κάποιου θιάσου που επισκεπτόταν την Κύπρο; Όλες οι αναζητήσεις γι’ αυτούς δεν οδήγησαν σε αποτέλεσμα. Ούτε στο δίτομο έργο του Γιάννη Κατσούρη, Το Θέατρο στην Κύπρο 1860-1939 και 1940-1959 (Λευκωσία 2005) υπάρχει αναφορά. Μπορεί κάποιος να βοηθήσει; [Παραχώρηση φωτογραφίας: Πάνος Λοΐζου (Λονδίνο)].

[91]. Αμμόχωστος ―εικόνες μιας άλλης εποχής

Μία σειρά από δελτάρια του Ανδρέα Σωτηρίου, της περιόδου 1948-1950,  από μίαν άλλη Αμμόχωστο, του αγροτικού κόσμου [Ανήκουν στον Πάνο Λοΐζου (Λονδίνο)].

Στο πανηγύρι τ’Άη Λουκά

Αμμόχωστος ―εικόνα από το πανηγύρι

Παζαρεύοντας για γουρουνάκια. Στη μέση ο απαραίτητος “σαψάρης” [μεσιτέμπορος]

Κι άλλες προσφορές για γουρουνάκια

Πωλητής και αγοραστής

[90]. “Κουζάρικο” στην Αμμόχωστο

Στην ανάρτηση αρ. 77 είχαν αναδημοσιευτεί δύο φωτογραφίες με θέμα την αγγειοπλαστική της περιοχής Αμμοχώστου (από περιοδικό του 1910). Σχετική είναι και η πιο κάτω φωτογραφία, την οποία παραχώρησε ο Πάνος Λοΐζου, από το Λονδίνο ―προσθέτοντας την πληροφορία ότι τόσο αυτή όσο και οι δύο παλαιότερες ήταν του Σάββα Ιωάννου.

Το “Βιβλιοπωλείον & Χαρτοπωλείον Σ. Ιωάννου, εν Βαρωσίοις” (αλλά και τυπογραφείο) δραστηριοποιείται στην Αμμόχωστο από την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα ―το ευχετήριο δελτάριο με σφραγίδα του, που παρουσιάζεται δεξιά, είναι του Δεκεμβρίου 1911― και λειτουργεί έως το 1974 όταν η πόλη καταλαμβάνεται από τον τουρκικό στρατό.

Στο διάστημα αυτό εκτός από τον συνηθισμένο κύκλο εργασιών βιβλιοπωλείου και χαρτοπωλείου πραγματοποιεί πολλές εκδόσεις σχολικών βιβλίων (τα οποία έως τη δεκαετία του 1950 κυκλοφορούσαν από ιδιώτες εκδότες). Επίσης κυκλοφορεί αριθμό δελταρίων με φωτογραφίες όπου κυριαρχούν δραστηριότητες της Αμμοχώστου και της γύρω περιοχής.

Κατάστημα πώλησης πήλινων αγγείων (“κουζάρικο”), ίσως στην περιοχή Αμμοχώστου. Δελτάριο Σάββα Ιωάννου, γύρω στα 1910. [Κατά παραχώρηση Πάνου Λοΐζου (Λονδίνο)].

[89]. Τα “Αρμοστεία”

Από τις πρώτες δεκαετίες της αγγλικής κατοχής, για τη διαμονή του Αρμοστή (κατόπιν Κυβερνήτη) του τόπου κτίστηκαν δύο κατοικίες: η κυρίως κατοικία του στη Λευκωσία και η θερινή στο Τρόοδος.

Η κυρίως κατοικία κτίστηκε στην τοποθεσία “Καυκάλλα”, σε περιοχή εκτός των τειχών της Λευκωσίας. Ήταν ισόγειο τετράγωνο κτίσμα 42 δωματίων. Στο πλάι βρισκόταν η κατοικία του ιδιαίτερου γραμματέα και του υπασπιστή. Η κατοικία αυτή κάηκε κατά τις ταραχές των “Οκτωβριανών” (1931) και στη θέση της κτίστηκε νεότερη (το σημερινό Προεδρικό).

Η εξοχική κατοικία του άγγλου Αρμοστή στο Τρόοδος ήταν τριώροφο κτίσμα αποτελούμενο από 21 δωμάτια. Περιγραφόταν κατά την εποχή που κτίστηκε ως “μαγευτικόν θερινόν ανάκτορον”. Περιλάμβανε επίσης σταύλους, χώρους διαμονής του προσωπικού και γήπεδα τένις και κρίκετ.

Το “Αρμοστείο” στη Λευκωσία (1913)

Η εξοχική κατοικία στο Τρόοδος (1913)

[88]. Χάρτης Κερύνειας (1878)

Μία ενδιαφέρουσα (παρ’ ότι κάπως χονδροειδής και δημογραφικά μονόπλευρη) χαρτογραφική απεικόνιση της “αρχαίας” Κερύνειας, η οποία δημοσιεύτηκε το 1878.

[87]. Σιδηροδρομικός Σταθμός Αμμοχώστου

Το πρώτο τμήμα του Κυπριακού Σιδηροδρόμου, που συνέδεε την Αμμόχωστο με τη Λευκωσία, συμπληρώθηκε τον Οκτώβριο 1905, και στις 21 του ιδίου μήνα έγιναν τα επίσημα εγκαίνιά του, παρουσία του άγγλου Αρμοστή. Στα επόμενα χρόνια ο σιδηρόδρομος επεκτάθηκε και σε άλλους προορισμούς ―δεύτερο τμήμα: Λευκωσία-Μόρφου (31 Μαρτίου 1907) και τρίτο τμήμα, έως Ευρύχου (14 Ιουνίου 1915).

Η βελτίωση του οδικού δικτύου της Κύπρου οδήγησε σε σταδιακή αναστολή λειτουργίας ή υποβάθμιση κάποιων τμημάτων του Κυπριακού σιδηροδρόμου, με τελική διακοπή της λειτουργίας του στις 31 Δεκεμβρίου 1951· το τελευταίο τραίνο πραγματοποίησε τη διαδρομή Λευκωσίας-Αμμοχώστου.

Εγκαίνια σιδηροδρομικής γραμμής Αμμοχώστου-Λευκωσίας, Οκτώβριος 1905 (Φωτογραφία Θ. Ν. Τουφεξή). [Ανήκει στον Πάνο Λοΐζου (Λονδίνο)]

Μία ακόμη άποψη του σιδηροδρομικού Σταθμού Αμμοχώστου (1913)

Σπάνια φωτογραφία (δεκαετίας 1920) που αποδίδει παραστατικά την “ατμόσφαιρα” στο σιδηροδρομικό Σταθμό Αμμοχώστου. Δύο τουρκάλες ετοιμάζονται για επιβίβαση ενώ πίσω περνά πλανόδιος βρακοφόρος καφετζής! [Ανήκει στον Πάνο Λοΐζου (Λονδίνο)]

[86]. Η Αμμόχωστος από “Κυπριακό Ημερολόγιο” του 1949

[Τρεις φωτογραφίες από ημερολόγιο του 1949, το οποίο είχε εκδοθεί από το Γραφείο Τουρισμού της Κυπριακής Κυβέρνησης. (Παραχώρηση Λούη Περεντού)].

“Καμπαναριό στα Βαρώσια” (Φωτογραφία D. Hamer)

“Το λιμάνι της Αμμοχώστου” (Φωτογραφία A. H. S. Megaw)

“Ο Καθεδρικός της Αμμοχώστου” (Φωτογραφία P. Bulfin)

[85]. Κώστα Λαβίθη, “Αρνησίπατρις”

[Το ποίημα του Κώστα Λαβίθη “Αρνησίπατρις” δημοσιεύτηκε το 1948 σε κυπριακό περιοδικό και υπέβαλλε με δραματικό τρόπο τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες και την ανεργία που επικρατούσαν στην Κύπρο κατά τη διάρκεια του πολέμου (και για αρκετά χρόνια ύστερα). Είναι γνωστό ότι ένα μέρος των κυπρίων εθελοντών του πολέμου δήλωνε συμμετοχή λόγω της μεγάλης ανεργίας που υπήρχε τότε. Έκφραση των δύσκολων οικονομικών συνθηκών του τόπου ήταν και η μαζική μετανάστευση, κυρίως προς Αγγλία και Αυστραλία, που παρατηρήθηκε μετά τη λήξη του πολέμου και είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγάλων κοινοτήτων αποδήμων σ’ αυτές τις χώρες.

Ο συγγραφέας Κώστας Λαβίθης (γενν. 1914) πολέμησε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο και το ποίημά του γράφτηκε στη Δυτική Έρημο, δηλ. στη Βόρεια Αφρική, όταν τα συμμαχικά στρατεύματα αντιμετώπιζαν τα “Αφρικα Κορπς” του γερμανού στρατηγού Ρόμμελ. Ο Κ. Λαβίθης δημοσίεψε μετά τον πόλεμο βιβλία ποίησης, χρονογραφημάτων και πεζογραφίας. (Η φωτογραφία του συγγραφέα είναι του 1957)].

Ο Τζώννυ από το Λίβερπουλ κι ο Ζαν απ’ τη Λυών,

o Tζων από το Σίδνεϋ κι ο Γιάννης απ’ τη Σκάλα,

όλοι φαντάροι γελαστοί, μια νύχταν είχαν γνωριστεί

μέσ’ στην Καντίνα του στρατού και κέφια είχαν μεγάλα.

*

Ο Ζαν κι ο Γιάννης τ’ αγγλικά τα ξεύρανε καλά-κακά,

κι ο Τζων κι ο Τζώννυ ξεύρανε τις μπύρες να κερνάνε·

―Εβίβα, εβίβα βρε παιδιά, με μια και μόνο μια καρδιά

τέσσερις χώρες έσμιξαν απόψε και γλεντάνε.

*

Πάνω στη ζάλη του ποτού βγάζουν το μέλλον τους ατού,

και την παρέαν ερώτημα ζωηρό την καταπιάνει:

Σαν του πολέμου η συφορά τελειώσει κι όλοι με χαρά

βρεθούμε στις πατρίδες μας― καθένας τι θα κάνει;

*

Ο Τζώννυ πρώτος τούς λαλεί μ’ αισιοδοξία ριγηλή

ότι μεγάλο ένα γκαράζ στο Λίβερπουλ θα ιδρύσει,

κι ο Τζων με πόζα ταιριαστή λέγει, είναι γυιός εφοπλιστή

και του μπαμπά του την δουλειά σαν πάει θα συνεχίσει.

*

Και το κασκέτο ενώ πετά, λέγει κι ο Ζαν τραγουδιστά,

θα ξαναπιάσει στη Λυών την τέχνη του την ίδια

και σα ρεφραίν αναφωνεί ότι επιστάτης θα γινεί

στο πιο παλιό εργαστάσιο που κάνει κεραμίδια.

*

Και να, του Γιάννη πια η σειρά έρχεται, κι όμως συφορά!

Καθένας τότε μ’ έκπληξη πολλή τον αντικρύζει

ναν’ στις παλάμες του σκυφτός, ο τόσον εύθυμος αυτός,

κι ως από λύπη ξαφνική, μεγάλη, να δακρύζει.

*

―Γιάννη, τι έχεις; Τον ρωτούν κι απορημένοι τον κοιτούν.

―Γιάννη μας, έλα, σύνελθε. Τα κέφια σου μη χάνεις.

Χάιτε λοιπόν, πες μας κι εσύ, σαν στην πατρίδα τη χρυσή

ξαναβρεθείς ελεύθερος πολίτης, τι θα κάνεις;

*

Μα ο Γιάννης είχε πια μπλεχτεί με κάθε ανάμνηση φριχτή

της Κύπρου, που το κέφι του το εκάναν να τουμπάρει.

Κι όλοι τους ξάφνου ακούν εκεί, μιαν ικεσία σπαραχτική:

“Αδέλφια μου, ένας από σας στη χώρα του ας με πάρει”.

*

Γύρω απ’ τον Γιάννη τρέξανε συνάδελφοι καμπόσοι

μ’ απ’ όλους μόνο οι Κύπριοι τον πόνο του είχαν νιώσει…

(Ανέκδοτο)

Δυτική Έρημος

Γενάρης 1942.

[84] Για την την Ελλάδα του πολέμου

[Δύο δείγματα της αγάπης με την οποία η Κύπρος παρακολουθούσε και παραστεκόταν στα δεινά της Ελλάδας κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Δημοσιευμένα στο περιοδικό Αγωνιστής, του Παντελή Μπίστη. Το πρώτο τον Νοέμβριο 1944 και το δεύτερο στις 28 Οκτωβρίου 1946. Και τα δύο είναι ξυλογραφίες Τηλέμαχου Κάνθου].

[83]. Ενωση εταιρειών “εις σάρκα μίαν”

[Στις αρχές του 1947 οι δύο γνωστότερες παγκύπριες εταιρείες μεταφοράς επιβατών, "Εμπιστοσύνη" και "Καλογήρου", συγχωνεύθηκαν και δημιούργησαν την "Κυπριακή Εταιρεία Μεταφορών Λτδ" η οποία, ως "ΚΕΜ", κατά τις επόμενες δεκαετίες είχε μεγάλη παγκύπρια συμβολή στη διακίνηση επιβατών και εμπορευμάτων].